(3.32)
теңдеуден үш әр түрлі бұрыштық жылдамдықты реттейтін тәсілі шығады:
а) қоздыру токты (магнит ағынын) өзгерту арқылы;
б) зәкір тізбегінің кедергісін өзгерту арқылы (реостаттық);
в) қозғалтқыштың зәкір кернеуін өзгерту арқылы.
а) кедергі арқылы және б) кернеу реттеуіші арқылы
3.26 сурет-Магнит ағынын өзгерту арқылы бұрыштық жылдамдықты реттеуге арналған ЭЖ-нің сұлбалары.
ЭҚ-тың қоздыру орамасы қозғалтқыштың 2-2,5% қуатын тұтынады, сол себептен қоздыру токты өзгерту арқылы реттеу өте үнемді.
3.27-сурет. Қоздыру токты өзгерту арқылы жылдамдықты реттеудің электр механикалық сипаттамалары 3.28-сурет. Қоздыру токты өзгерту арқылы бұрыштық жылдамдықты реттеудің механикалық сипаттамалары
Бұл әдісті қолданғанда жылдамдық негізгі жылдамдықтан жоғары реттеледі, ал рұқсат етілетін момент гипербола заңы бойынша өзгереді және рұқсат етілетін қуат тұрақты болып қалады. = f (І) электрмеханикалық сипаттамаларға қоздыру тоғы өзгерген кезде, идеал бос жүрістің бұрыштық жылдамдығының әртүрлі мәндері сәйкес келеді, ол мына өрнекпен анықталады
о (3.33)
3.27, 3.28-суреттерде Ф Фном кезде тәбиғи сипаттама үшін идеал бос жүрістің бұрыштық жылдамдығы о ордината өсінде көрсетілген.
Барлық электр механикалық сипаттамалар абцисса өсінің бір нүктесінде қиылысады. Бұл мынадан шығады, = 0 кезде электр механикалық сипаттамасының тендеу түрінен
0 = ,
ал мұнан токты белгілесек I I қт
Механикалық сипаттамалар ординат биікте бір нүктеде қиылысады, себебі магнит ағыны азайғанда қысқа тұйықталу моментінде азаяды
Mқ.т.=KIқ.т. (3.34)
Реттеу диапазоны 5:1 ден 10:1-ге дейін болады.
Жылдамдық ырғақтылығын берілген диапазон шекте реттеу реостаттың саты санына тәуелді. Бұрыштық жылдамдықтың тұрақтылығы жеткілікті жоғары болады.
9.3 Тәуелсіз қоздырылатын тұрақты ток қозғалтқыштың бұрыштық жылдамдығын реостаттық және импульстік параметрлік тәсілмен реттеу
а) қосу сұлбасы; б) жылдамдықты қуыстылық ε өзгерту арқылы реттегендегі график; в) механикалык сипаттамалар; г) тиристорлық кілттің сұлбасы
3.29-сурет. Бұрыштық жылдамдықты импульстік тәсіл арқылы реттеу
Зәкір тізбегіне қосылған қосымша кедергі Rқос сұлбаға толық кіргізіледі немесе кілтпен тұйықталады. Rқос қысқа тұйықталған кезде тізбектегі ток және бұрыштық жылдамдық өседі, ал кілт К ажыратылған кезде ток және жылдамдық азаяды. Кілттің коммутациясы периодтық түрде жүзеге асырылады.
Бұрыштық жылдамдықтың орташа мәні жүктеме момент және кілт К-ның ажыратылған және бекітілген ұзақтылықтың қатынасына тәуелді, яғни басқару импульстердің қуыстылығына
ε = . (3.35)
Егер де қозғалтқыштың білігіндегі жүктеме тұрақты кезінде ε өссе, онда бұрыштық жылдамдықта да өседі, ал ε =1 болғанда (кілт К тұрақты жабылып тұр) қозғалтқыш табиғи сипаттамада жұмыс істейді. ε=0 кезде қозғалтқыш Rқос тұрақты қосылған реостат сипаттамада жұмыс істейді (кілт К ажыратылып тұрады) ε басқа мәндері кезінде эквивалентті қосымша кедергі былай белгіленеді
Rқос.экв. = Rқос (1-ε) (3.36)
Ал механикалық сипаттамалар мына теңдеумен белгіленеді
ω = (3.37)
3.10. Тәуелсіз қоздырылатын тұрақты ток қозғалтқыштың якоріне бурілген кернеуді өзгерту тәсілі арқылы бұрыштық жылдамдықты реттеу
М = КΦI= cопst (3.38)
I = Iном =соnt; Ф = Фном = соnt
Әр түрлі кернеу мәні кезінде қозғалтқыштың бұрыштық жылдамдығы :
(3.39)
Олардың қатынасы
(3.40)
Бұдан шығады: кернеу өзгерген кезде реттеулік сипаттамалар бір-біріне параллель жатады, яғни қаттылықтары бірдей, ол бұрыштық жылдамдықтың салыстырмалы жоғары тұрақтылығын анықтайды (3.30- сурет).
3.30 сурет. Әр түрлі кернеу кезіндегі 3.31 сурет. Г-Қ жүйе бойынша механикалық сипаттамалар қосылған негіздік сұлба
Реттеу диапазоны
(3.41)
Генератор-қозғалтқыш жүйесінде генератор тұрақты жылдамдықпен айналуға М1 АҚ арқылы келтіріледі. Ал генератордың және реттелетін қозғалтқыштың қоздыру тізбектері тәуелсіз тұрақты ток көзінен қоректенеді. Қозғалтқыштың зәкір тізбегі мен генератордың зәкір тізбегі тікелей қосылады.
Генератордың электр қозғаушы күші
Eг =KгΦг ωг , (3.42)
мұнда
ЭҚК-тердің тепе-теңдік тендеуі:
(3.43)
Немесе
Бұдан қозғалтқыштың бұрыштық жылдамдығы:
(3.44)
болғаңдықтан
(3.45)
Қозғалтқыштың магнит ағыны тұрақты болғанда:
Мұнда
3.32 сурет — Алмастыру сұлба және механикалық сипаттамалар
Бос жүріс кезіндегі бұрыштық жылдамдық мына формуламен белгіленеді:
Мәндері -тең — дейін өзгереді. ЭҚК-тің мәндерінің теріс мәнін генератордың қоздыру орамасының кернеуін қарама-қарсы өзгерту арқылы табуға болады.
Қозғалтқыштың механикалық сипаттамалары төрт квадрантта жатады, бұл жүйенің негізгі құндылығы — реттеудің ырғақтылығы.