АНТИЗАТ – антибөлшектерден құралған материя. Заттардың атом ядросы протондар мен нейтрондардан, ал электрондардың атомдардың қабықшаларын құрайтын белгілі. Антизат ядросы антипротондар мен антинейтрондардан құралған, ал оның электрондарының орнына позитрондар жайғасқан. Мұндай заттың болатынын 1931 ж. ағылшын физигі Поль Дирак (1902 – 1984) алдын ала болжаған. Дирактың релятивтік (салыстырмалық) электронға арналған теңдеуінен электронның қарама қарсы егізінің (массасы электрондікімен бірдей, тек заряды оң) шешімі шығарылған. Ол кездері (1931 жылы) оң зарядталған бөлшек – протон ғана белгілі болатын-ды. Бұл бөлшектің қасиеттері электрондікінен мүлдем өзгеше болатын. Теорияшыл физиктер протонның әлгі болжанған оң зарядты бөлшектен едәуір өзгеше екенін анықтаған. 1932 ж. американ физигі Карл Андерсон (1905 – 1991) ғарыштық сәулелердің құрамынан оң зарядты антиэлектронды (қазіргі кезде бұл бөлшек – позитрон деп аталған) тәжірибе жүзінде анықтаған.
1955 ж. АҚШ-та Берклидегі үдеткіште физиктер Эмилио Сегре (1905 – 1989) мен Оуэн Чемберлен (1920 – ?) бірлесіп мыс ядросымен протондардың соқтығысулары кезінде антипротондардың пайда болатынын ашқан. 1956 ж. антинейтрон ашылған. 1965 ж. американ физигі Леон Ледерман (1922 – ?) антидейтронды ашқан. Қазіргі кезге дейін көптеген қарапайым бөлшектердің сәйкес антибөлшектері ашылған.
Нейтронның зарядсыз бөлшек екені белгілі, сол себепті антинейтрон да зарядсыз бөлшек. Бірақ та антинейтрон нейтронмен және протонмен кездескен кезде аннигиляцияланады. Нуклондардың антибөлшектерінің аннигиляциялық «өні- мі» – (π-мезондар болып табылады.
Фотонның және бейтарап π-мезонның антибөлшектері болмайтындықтан, бұ- лар өздерінің антибөлшектерімен пара-пар деп есептеледі.
Антибөлшектер ашылған соң әрі олардың болатыны ғылыми тәжірибелер жүзінде расталғаннан кейін бізді қоршаған ортада ядролары антибөлшектерден құралған антиатомдардың да болуы мүмкін деген пайымдау жасау орынды бол- мақ. Әлгі атомдардың қабықшаларында электрондар емес позитрондар құрай- тын болмақ. Осы жағдайда принципті түрде ештеңе өзгермек емес. Кәдімгі сутекі атомының орнына антисутекі атомы болмақ. Осы антиатомдардан құрал- ған заттар а н т и з а т т а р болмақ. Табиғатта болатын симметриялық қасиет- терге негіздей отырып қоршаған ортамыздың тең жартысы, яғни Ғаламдағы барлық атомдардың тең жартысы антизат болады деп болжауымыз орынды. Бірақ, егер де Жерде немесе біздің Галактикамызда антизаттар болса, онда олар ұзақ мерзім «өмір сүре» алмас еді, себебі олар әп-сәтте кәдімгі заттармен аннигиляцияланып энергия бөлу нәтижесінде [(бұл энергия сутегі бомбасы қопарылғанда бөлінетін энергиядан 40 еседей мол болмақ)] «жойылып» кетер еді. Көптеген қарапайым бөлшектердің антибөлшектерін шығарып алу тәжірибелері негізінде ғалымдар нақты атом ядроларынан антизат құрастыру жөнінде әрекеттеніп, ғылыми тәжірибелер жүргізген. 1965 ж. АҚШ-тың Колумбия университетінде тәжірибе жүзінде алғаш рет антидейтрон – антипротон мен антинейтронның бір-бірімен байланысқан күйі шығарылған. Ол ауыр су атомының ядросына сәйкес болған. Осы ғылыми тәжірибеде 30 миллиард эВ энергиялы протондар ағынымен берилий атомдары атқыланған, соның нәтижесінде жаңадан пайда болған бөлшектердің арасында дейтрон массасына тең теріс зарядты бөлшектер де кездескен.
1971 ж. Кеңес Одағының физиктері Серпухов синхрофазотронында екі антипротоннан және бір антинейтроннан құралған антигелий 3-тің ядросын шығарған. Осылайша Жер жағдайында кездесетін химиялық элементтердің қа- рама-қарсы атомдарын шығарып алу мүмкін болған. Әзірше бөлшектер үдет- кіштерінің ядроға көптеген нуклондарды біріктіруге энергиялары жетіспейтін секілді.
Антиэлементтер ядролары өте қысқа мерзімде ғана «өмір сүретіндігін» ескере- тін болсақ, олар әдеттегі элементтер ядроларымен соқтығысып, аннигиляцияланып, гамма-сәулелерге айналады. Сол себепті антиядро алу жеткіліксіз, оны әлгі қысқа мерзім ішінде тіркеп үлгеру қажет. Көз жетерлік ғаламның бір түкпірінде антизаттардың бар немесе жоқ екені бізге беймәлім, бірақ та бұл теория жүзінде мүмкін болатын құбылыс.