Наркозға арналған дәрілер (жалпы анестектиктер)
Ингаляциялық наркозға арналған дәрілер
Aether pro narcosi –наркозға арналған эфир (Б) : 100-150 мл флаконда.Эфир- түссіз, мөлдір, өзіне тән иісі бар түссіз сұйықтық. Қайнау температурасы + 34-34 *С. Оттегі, ауа және азот тотығымен қауіпті жарылғыш қоспа түзіп, жеңіл тұтанады. Эфирдің наркотикалық кеңдігі үлкен және наркотикалық белсенділігі жоғарғы. Эфирлі наркоз қауіпсіз, жеңіл басқарылады, едәуір терең, қанқа бұлшық еттерін жақсы босаңсуына алып келеді және күшті анальгетикалық әсері бар. Алайда эфирде қозу кезеңі мен оянуы ұзақ және еаркоздан кейінгі депрессия баяу өтеді, ал шарышты қабықшаларға тітіркендіргіш әсеріне байланысты жөтел, құсу, рефлекторлы брадикардия және тыныс алудың тоқталуына алып келеді(алдын алу үшін атропин енгізіледі), үлкен мөлшерінде гипергликемияға және жүрек аритмиясына, наркоздан кейінгі кезеңде пневмония мен бронхитке алып келуі мүмкін.
Phthorothanum-фторотан (Б) : 50 мл флаконда – жағымды иісі бар жанбайтын ұшқыш сұйықтық, жарылмайды, эфирден белсенділігі 3 есе жоғары, наркотикалық әсерінің кеңдігі үлкен, наркоз жеңіл басқалылып, жедел наокотикалық әсер көрсетеді (3-5мин.соң), эфирге қарағанда қозу кезеңі мүлдем жоқ, оянуы мен наркоздан кейінгі ұйқы қысқа. Фторотан шырышты қабықшаны тітіркендірмейді, бездердің секрециясын тежейді және едәуір миорелаксациялық әсері бар. Бірақ фторотанның анальгетикалық белсенділігі әлсіз, кезбе жүйкесі тонусының жоғарылауына байланысты тыныс алудың тежелуіне, гипотонияға, брадикардияға алып келеді(алдын алу үшін атропин енгізіледі), жүректің катехоламинге сезімталдығын жоғарылатады, сол себептен АҚ-ы жоғарлату үшін адреналин мен норадреналинді енгізуге болмайды (аритмия, тіпті қарынша жыпылықтауын (фибриляциясын) тудыруы мүмкін), АҚ-н жоғарылату үшін мезатон қолданылады. Фторотанды бауырдың органикалық зақымдалуында қолдануға болмайды. Фторотан миометрия тонусын төмендетіп, босанғаннан кейінгі жатырдан қан кетуді күшейтеді.
Метоксифлуран— фторотан мен эфирге қарағанда белсенділігі жоғары, бірақ қозу кезеңі ұзақ. Жанама әсері фторотанға ұқсас, бірақ миометрияның релаксациясын шақырмайды. Айқын анальгетикалық белсенділігі бар.
Трихлорэтилен- наркотикалық әсері жағынан метоксифлураминге ұқсас, бірақ әсері тез басталып, тез аяқталады(2-3 минуттан соң),күшті анальгетикалық әсері бар.
Энфлураин, изофлуран, десфлуран— құрамында фторы бар анестетиктер. Әсері фторотанға ұқсас, миорелаксациясы айқын байқалған, барлық жанама әсерлері аз байқалады.
Флороксен- наркозға енуі және шығуын тез, бірақ қанқа бұлшық еттерінің босаңсуы жеткіліксіз, тұтанғыш препарат.
Хлороформ- қазіргі таңда қолданылмайды, еріткіш және экстрагент ретінде пайдаланады.
Хлорэтил- улы, наркоз үшін қолданылмайды, қайнау температурасы төмен (12*С), криотерапия үшін жергілікті қолданылады- теріге енгізгенде салқындату мен сезімталдықтың төмендеуін тудырады.
Nitrogenium oxydulatum- азот тотығы («көңіл сергітетін газ»- аз концентрациясында мас болу сезімін, эйфория мен жеңіл ұйқы шақырады) : сұр түсті металл, болланшада шығарылатын жағымды иісі бар түссіз газ. Әдетте 70-80% азот тотығы мен 20-30% оттегімен тқратын қоспасы қолданылады. Наркоз тез басталады, қозуы жоқ (маскүнемдікте болады),наркоз жеңіл басқарылады, бірақ үстірт (наркотикалық белсенділігі төмен),оянуы ингаляцияны тоқтатқаннан кейін бірден пайда болады. Азот тотығының анальгетикалық әсері айқын, күштілігі жағынан морфинмен бірдей, сондықтан босануда ауырғанды сездірмеу үшін, миокард инфарктында, ауыр жарақаттарда, түсікте, операциядан кейінгі ауырсынуларда, хирургиялық стоматологияда қолданылады. Базистік накрозбен, нейролептоанальгезияда наркоз үшін фторотанмен қоспасы қолданылады. Азот тотығының қоспасы қауіпті жарылғыш болып табылады. Азот тотығының мөлшерін асырғанда гипоксия дамиды. Ұзақ ингаляцияда лейкопения мен мегалобласты анемия тудырады.
Циклопропан – отқа қауіпті, қауіпті жарылғыш, бездердің секрецисын күшейтіп, ауыр аритмиялар шақырады, АҚ-ы жоғарылаталы және қансырауды күшейтеді, бірақ күшті ауырсынуды сездірмейтін әсері бар.