Дәрілік өсімдіктер дәріханаларға тұтас шикізат түрінде емес, дайын ұнтақ немесе кейде қатты ұнтақталған күйде түсе бастады. Мұндай шикізатты «көзбен» көріп тіпті тәжірибелі адамға тануға қиын болатын. Осылайша фармакогнозияға микроскоп кірді. Өсімдіктің құрылысын микроскоп арқылы зерттеу қарқынды дами бастады, мұны ботаникада «өсімдік анатомиясы» деп атайды. Өсімдік анатомиясы сол кездегі белгілі фармакогностикалық мәліметтерді жинауымен болған. Өткен ғасырдың соңында және қазіргі ғасырдың басында атақты швейцар маманы А. Чирх пен орыс маманы В. Тихомиров дәрілік өсімдіктерге белсенді микроскопиялық талдау жасаған. Осылайша қазіргі фармакогнозия дами бастады, дәрілік өсімдіктер ілімі адамзаттың ең көне қолданбалы ғылымының бірі болды.
Ал енді дәрілік өсімдіктер Ресейде қалай қолданғаны жөнінде қысқаша тоқталып өтейік. Славян халқында қолжазбалар Хғ. дами бастаған және олар қалдырған өсиеттер және аңыздар бойынша тарихын кейін пайда болған авторлардан білуге болады, және грек, араб жазушыларының және археологтар қазба жұмыстарынан да білуге болады. Шығыс славяндары шөптерді ауруларды емдеу үшін қолданғандығын көрсетеді. Мұнымен көріпкелушілер мен емшілер айналысқан (соңғысы көру мен білу сөзінен шыққан, халықтың «көріпкелділерге» сенгендігін көруге болады). Орыс жерінде Киевке Владимир Мономахов шақыртқан алғаш дәрігер грек Иоанн Смер болды. Дәрілер – бұл сол кепкен шөптер – Констинопольден – Царь-град пен генуэз колониясынан Қырымға әкелінген. Алайда көптеген монастырлардағы орыс ғалым монахтары жергілікті дәрілік шөптерді жинай бастаған – олар грек травниктерінің сипаттамасы бойынша жинаған немесе сол өсімдіктерге ұқсас түрлерін жинап – ауруларды емдеген. Өкінішке орай, сол кездегі травниктердің қолжазбалары сақталмаған. Кейбір ежелгі орыс медицинасының қолжазбаларын ежелгі орыс әдебиеттерінен табуға болады, әсіресе, «Петр және Феврония повестінен», оны кейбір авторлар XIIIғ. жатқызады. Бұл повесте Петр, жыланмен айқасында, үсті басын жара қаптап кеткен, ол ұзақ уақыт бойы емін таба алмаған, бірақ Рязан бикеші Феврония көмектесіп емдеген. Повесте Февронияның қарапайым халықтан шыққандығы жөнінде жазылған және борттық жұмыспен айналысатын адамның қызы және қарындасы болған, олар жабайы аралардың балын жинаумен айналысқан, осыған қарап Февронияның таза халықтық медицинаны қолданғанын байқауға болады. Мемлекеттік орталықтана бастауына қарай медициналық қызмет те жинақтала бастады, қала тұрғындарын дәрілермен қамтамасыз етті. Қалаларда дәріхана ұқсас – «зелейные лавки» пайда болды, онда «зелейниктер» түрлі шөптерді сатумен айналысты және олардан дәрілер жасады. Орыс дәрігері Строгандық тұз дайындайтын жерде қызмет етіп жүріп грек емдік кітабын аударған, оны Орыстар «Строгандық емдік дәрілері» деген. Бұл кітап бізге дейін сақталынбады, бірақ кейінгі қол жазбаларда ескеріліп кеткен. Орыс фармациясы Хғ. Киев топырағына сіңген гректердің дәстүрлерінен шабыт алған, ол дәстүр орыс қауымында монғолдарға дейін сақталған. Орыс қауымдарының Византиямен байланысы үзілген соң, үш ғасыр бойы басқа жердің емшілерінің болмауы, орыс медицинасына қайта оралуына әкелді. XVғ. Ресей көрші батыс әлемімен қайтадан мәдени байланысқа шықты. Қайтадан латын және грек кітаптары аударыла бастады. XVғ. ортасында Галеннің Гипократты қатты сынға алған кітабы жарыққа шықты. Бұл еңбектің авторлық құқығы бекітілмеген, ғалымдардың айтуы бойынша бұл кітап XVғ. аударылған және сол кезде көшіріліп алынған кітап деседі. Сондай-ақ «Псевдоаристотельдік» кітап аударылған, Аристотельдің еңбектеріне ортағасырлық европалықтардың сындары жазылған. Орыстар оны «Аристотельдің қақпасы» деп те атаған; онда дәрілік өсімдіктер кірген және емдеу жолдары жазылған. Ал батыс европалықтардың «Аристотель қақпасына» антикалық тәжірибелерді ғана кіргізіп қоймай, соңымен қатар араб медицинасының жетістіктерін кіргізген. Ресейде православтық шіркеу «Аристотель қақпасын» еретикалық деп шешкен және 1551ж. оны қолдануға болмайды деген шектеу қойған, бірақ сонда да бұл кітап ұзақ уақыт бойы қайта көшіріліп және сол кездегі орыс дәрігерлеріне қатты әсерін тигізген.