Дәрілік заттарды белсенді емес түрде қолданады, ол үшін оларды ферменттер көмегімен белсенді күйге өткізеді. Егер мұндай өзгеріс тек жасушасоғылғыш қасында жүру үшін, ферментті моноклональды антиденеге жалғайды, ол сол жасушаның антиген жоғарғы бетінеұқсас болады.
Дәрілік заттарды (ДЗ) бүтіндей жеткізу жүйесінің сызба- нұсқалық кескіндемесі, ол моноклональды антиденелерді қолдануға негізделеді (Б. Глику, Дж. Пастернак бойынша):
А – дәрілік заттардың молекуласы моноклональды антиденелерге жалғастырылған:
Б – моноклональды антиденелерге фермент жалғастырылған, ол тек жасуша- соққылайтынға жақын болғандықтан (ДЗ) дәрілік заттардың инертті түрін белсенді түрге айналдырады.
Екі жағдайларда да моноклональды антиденелер бір арнайы ақуызбен жасуша- соққылайтынның жоғарғы бетінде байланысады.
Моноклоналдык антиденелер технологиясы
Антиденелер немесе иммуноглобулиндер жоғары арнайылы ақуыздар болады, бөтен антигендсрдің организмге енуге жауап ретіндс В-лимфоциттсрмен (плазмоциттер) өндіріледі және тек сол антигендермен өзара байланысуға қабілетті. Антигендер ссебінде инфекцияны қоздырушылар (бактсриялар, қарапайымдылар, вирустар), инфскцпялық сипатта емес биоорганикалық заттар (бөтен сарысу, өсімдік тозаңшалары, әртурлі ксенобиотиктер, улар, фсрменттер, гормондар, трансплантат жасушалары).
Иммунокомпетенттік жасушалар айыратын бөтен антиген организмге енгенде қанда, көкбауырда, лимфотүйіндерде орналасқан және антидене продуценттерінін, бұрынғы жасушалары болатын В-лимфоциттерден плазматикалық жасушалар тузіледі (жетілдіріледі) — антидене және иммуноглобулиндсрдің нағыз продуценттсрі (28-сурет).
Антиденелер немесе иммундық сарысулар алудың классикалық технологиясы бөтен антигендерді зсртханалық жануарларға бірнеше рет енгізу болады- гипериммунизация әдісі. Иммунизацияланған жануардың қанының сарысуында 10-14 тәулікте жоғары титрлі антиденелер жиналады. Иммунизацияланған жануардан сарысуды алып, оны бөгде заттардан тазалайды немесе гамма глобулиндік фракция бөлінеді тиісінше иммундық сарысу нсмесе иммундық гаммаглобулиндер (иммуноглобулиндер) алынады.
Гипериммунизация әдісімен алынған антиденелер поликлоналды болады. Оның мәнісі кез келгсн бөтен жасуша (микробтық, жануар немесе өсімдік текті) немесе вирустық бөлшек әртүрлі арнайылы оншақты антигенді дстсрминанттарга ие. Ал организмде әртурлі В-лимфоциттердің 107-108 клондары болады, олардың әрқайсысы нақты антигснге комплсмснтарлы 6ip арнайылы антидене өндіреді. Сондықтан, енетін антигендер кешеншс В лимфоциттердщ әртурлі клондары әртүрлі арнайылы антидененің тиісті мөлшepлi санын синтездейді, яғни поликлоналдык, поливалентік сарысу пайда болады.
Поливалентік сарысудан моновалентік алу үшін, оны белгілі антигендермен Кастелани ұсынтан емдеу әдісі бар. Мысалы, гипериммунизацияда антиген ессбінде О, К, Н-антигендері бар микроорганизмдердің инактивацияланған жасушаларын енгізгсн, онда сарысуға тек О мен К антигендерін қосса (олар сарысудан алынып тасталатын антиген антидене кешендері түзеп, тек тиісті антиденелермен реакцияға кipiседі), моноваленттік сарысу алынады. Ол тек Н-антигенге қарсы антиденегс ис. Бірақ антидснелсрдің бip тектілігінің деңгейі мұндай сарысудың моноклоналдығы жөнінде айту қиын.
Антиденелердің моноклоналдығы жөнінде айтуға болады, егер әуел баста антидене продуценті ссебінде тек 6ip клон, in vitro өcipin, көбейту қажет, антигснмсн белсендіріп, онымен сизтезделген антидене бөліп алған дұрыс.Өкінішке орай В- лимфоцит, in vitro басқа да ксз келгсн жетілдіршгсн жасуша сейілді 5-10 пассаждан өтіп, аpы қарай өспей, арнайылығын жоғалтады. Қызметтік белсенді мен ұзак жасауын қалай қамтамасыз ету керек (ұзаққа өсу мен кебеюді in vitro-да сақтау).
1950 жылдан биологияда құрамы жағынан бірдсй қоректік ортаны қолданып, in vitro жануар жасушаларын, тіндік культураны өcipy тсхнологиясы пайдаланады. Тек жстілдірілген жасушаларды ғана емес, атиптік жасушалар, соның ішінде антидене өндіретін плазмоцитомаларды да өсіреді.
Жануар мен адам жасушасының культуралары жалпы биология, цитология, генетика, вирусология, иммунология жәнс инфекциялық, патологияның ғылыми мәселелерін шешу үшін қолданады. Ғылыми зерттеулердің бағыттарының бipeyiне әртүрлі жасушаларды бipiктіpy жатады. Плазматикалық мсмбранамен қоршалған жасуша фрагмснттсрін біріктіру арқылы (ядро, цитоплазма, хромосомалар) жаңа, табиғатта бұрын болмаған гибридтік жасуша жасауға болады.
Антиденелерді алудың классикалық тәсілі (немесе дәстүрлі биотехнология) бсрілген антигенмен зертханалық жануарларды гипериммукизациялау болады. Бірақ, классикалық, тәсілмен алынған сарысулар елеулі кемшіліктерге ис. Таза антиденелерді алу үшін антигенді тазалау қажет, бұл тапшылық антигендер (гормондар, ферменттер) үшін техникасы күрделі.