Оқу-тәрбиелік маңызы және орны. Миллиондаған қосылыстарды ортақ белгілері бойынша санаулы кластарға біріктіру арқылы оқып-үйренеді. Бейорганикалық қосылыстар құрамына қарай төрт класқа жіктеледі: оксидтер, қышқылдар, негіздер жэне түздар. Бұлар туралы оку материалы зат және химиялық реакция жөніндегі алғашқы ұғымдарды тереңдетіп, одан әрі дамытады.
Оқушылар заттардың құрамы, жіктелуі, табиғатта таралуы, алынуы және қолданылуы жайында нақтылы ұғымдар алады. Әр класқа жататын заттардың жалпы жэне жеке қасиеттерімен тәжірибе жүзінде танысады. Денеге, киімге бүлдіру эсерін тигізетін қышқылдармен, сілтілермен жэне басқа заттармен жүмыс істеуге үйренеді. Эксперимент жасаудың білімі мен дағдысына машықтанады.
Химиялық реакциялардың жүру жағдайлары, белгілері, механизмі жэне типтері туралы алған білімдерін жетілдіреді, реакцияның жаца типтерімен танысады.
Атом-молекулалық ілімнің негізгі кағидалары жөніндегі білімді заттардың қасиеттерін болжау, түзілетін заттардың қүрамын бағдарлау, химиялық реакциялардың бағытын жэне қалай жүретінін түсіну үшін пайдаланады.
Химиялық элемент, жай зат және күрделі зат ұғымдары жаңа сатыға көтеріледі. Бейорганикалық қосылыстар кластарының арасындағы генетикалық байланыстарды ашу арқылы периодтық заң мен периодтық жүйені саналы игеруге эзірленеді.
Оқушылардың химиялық тіл туралы білімі тереңдейді. Заттардыц құрамы мен қасиеттері түрғысынан терминдерді, оксидтер, қышқылдар, негіздер және тұздар номенклатурасының негіздерін үйренеді. Валенттік, химиялық формулалар жэне теңдеулер құрастыру жөніндегі білімі мен біліктері нығаяды.
Заттар мен құбылыстарды салыстыру, ұқсастығы мен айырмашылығын табу, себеп-салдар байланысын ашу, жеке деректерден қорытынды жасау, жалпы заңдылықты нақтылы жағдайда қолдана білудің қисынды тэсілдерін меңгереді. Заттардың сан алуандығы мен бірлігі, бір-бірімен шарттастығы, құрамы мен қасиеттері , санның сапаға ауысуы туралы ғылыми көзқарастар қалыптасады.
Оқу-тәрбиелік маңызы зор болғандықтан, химияның бағдарламалары мен оқулықтарында бейорганикалық қосылыстардың маңызды кластарына едэуір мол орын беріліп келеді.
1935-1950 жылдарда бөлек тақырып ретінде оқытылып, 7-сыныпта бастальш, 8-сыныпта аяқталады. Оқу материалы концентризм принципі бойынша орналастырылады. 7 сыныпта өтілетін деректі материалдың көлемі үлкен болғандықтан оқушыларға ауыр тиеді. Оның үстіне бейорганикалық қосылыстар жөнінде аяқталған білім беруге тырысу байқалады. Бүл кезеңде материалды орналастырудың генетикалық негізі үстем болды. Алдымен оксидтер қарастырылып, олардың гидраттануы арқылы негіздерге жэне қышқылдарға ауысу жүзеге асырылды. Мүның кемшілігі — оқушылар іс жүзінде жүрмейтін реакциялардың теңдеулерін жазды, білімнің үстірт болуына әкеліп соқты.
Оқу материалының орналасуы жәнв берілетін білімнің көлемі. Оксидтер, негіздер, қышқылдар жэне түздар туралы алғашқы үғымдар қалыптасуының үш кезеңі бар. Бірінші кезеңде бүл заттардың құрамы мен кейбір химиялық қасиеттері атом-молекулалық ілім түрғысынан түсіндіріледі. Екінші кезең периодтық заң және периодтық жүйе, заттың құрылысы өтілгеннен кейін басталады. Әр класқа жататын заттардың химиялық байланыстарының түрлері, кристалл торлары және қасиеттері электрондық теорияның тұрғысынан қарастырылады. Үшінші кезеңде (9-сынып) бейорганикалық қосылыстар туралы ұғымдар электрон-иондық көзқарастармен байытылып дамиды. Оқушылардың білімі жаңа сатыға көтеріледі. Үш кезеңге сәйкес оксидтер, негіздер, қышқылдар және тұздар туралы берілетін білімнің көлемі мен орнын келтіреміз.
Оксидтер туралы алғашқы ұғым оттегінің қасиеттерін өткенде беріледі. Металдарға жэне бейметалдарға жататын жай заттардың оттегімен тотығуының нәтижесінде күрделі заттар — оксидтер түзіледі. Тәжірибелерді бақылау нәтижесінде оқушылар түзілген күрделі заттар екі элементтен түратыны, оның біреуі оттегі екені жөнінде қорытындыға келеді. Осы белгі оксидтерді анықтауға негіз болады. Оксидтер туралы жалпы ұғым металл оксидтері жэне бейметалл оксидтері деп екіге жіктеледі. Олардың физикалық қасиеттерін зерттейтін зертханалық жүмыс өткізіледі. Бақылау нәтижелері кесте түрінде жазылады.
| Жай аты | Заттар символы | Сыртқы түрі | Тотығу өнімі, аты, формуласы | Оксидтердің | ||
| күйі | түсі | иісі | ||||
| Мыс | Сu | Қатты, | Мыс (II) | |||
| қызыл | оксиді СuО | қатты | қара | жоқ | ||
| Оттегі | о2 | Түссіз газ |
Алған білімді бекіту үшін оксидтердің химиялық формулаларын құруға жаттығулар орындалады. Аталуы, формуласы жэне керісінше айналуы бойынша химиялық диктант жазылады. Бұл арада оксидтердің химиялық қасиеттері қарастырылмайды, генетикалық байланыстың бір буыны ғана — элемент → оксид жүзеге асады.
«Сутегі. Қышқылдар. Түздар» тақырыбында бейорганикалық қосылыстардың екі класы жөнінде бастапқы ұғым қалыптасады
Қышқылдармен алғашқы танысу оқушылардың өмір тәжірибесіне және индукциялық тәсілге негізделеді. Оқушылар лимон, қымыздық, сірке, сүт, т.б. қышқылдарды біледі. Бұған қосымша зертханалық жұмыс жасау арқылы жиі кездесетін түз және күкірт қышқылдарының индикаторларға, металдарға жэне металл оксидтеріне эсерін сынайды. Қышқылдармен жұмыс істеу кезіндегі сақтық шараларын, оларды ажырата білу тәсілдерін үйренеді. Қышқылдардың металдармен әрекеттесуі бәріне тән қасиет еместігі туралы ұғым қалыптастыру үшін іс жүзінде жүретін (Mg, Fe, Zn) және жүрмейтін (Сu) реакциялардың тәжірибелері жасалып нәтижелері нақтылы талданады: 1. Қышқылдар барлық металдармен әрекеттесе ме? Бұл сұрақты талдағанда металдардың активтік қатары жөнінде алғашқы ұғым беріледі. 2. Металдар мен қышқылдар арасындағы реакциялар қалай жүреді, оларды қай типке жатқызуға болады? Оқушылардың орынбасу реакциясы жөніндегі ұғымы кеңейеді.
Қышқылдардың металл оксидтерімен эрекеттесуі реакцияның бұрын кездеспеген жаңа типіне жатады, оны орынбасу реакциясымен салыстырып, ұқсастығы мен айырмашылығы сараланады. Екі күрделі зат қатысып, екі күрделі зат шығатын алмасу реакциясына анықтама беріледі.
Тәжірибелер кезіндегі бақылаулардан: а) қышқылдың құрамына сутегі және қышқыл қалдығы кіретіні, оның валенттілігі; ә) химиялық қасиеттері жэне реакция өнімдері
Оқушылар білуге тиісті қышқылдардың аты, формуласы, қышқыл қалдықтарының валенттіліктері, тұздардың номенклатурасы, олардың формуласын қүру алгоритмі кесте түрінде жазылады. Алынған білімді бекітетін, тексеретін жаттығулар және химиялық диктанттар орындалады.
Негіздерді үйренуге оқушылар зор дайындықпен кіріседі. Негіздер жөнінде алғашқы ұғым судың активті металдармен реакциясының механизмін талдау арқылы беріледі:
Н20+Ме→Ме(ОН)п+Н2 Осы сызбанұсқа арқылы негіздің қүрамы, индикаторға әсері, матаны бүлдіруі, физикалық қасиеттері тусіндіріледі, анықтама беріледі, гидроксотоп және оның валенттілігі туралы бастапқы ұгым қалыптастырылады.
Натрий, кальций жэне калий гидроксидтерінің қасиеттерімен таныстыратын оқулықпен жүмыс, зертханалық эксперимент, әңгімелесу өткізіледі. Содан соң ерімейтін негіздің қасиеттерімен танысады. Алынған мэліметтер кесте түрінде жазылады: 1) аты, формуласы; 2) куйі; 3) түсі; 4) суда ерігіштігі; 5) индикаторға әсері; 6) кышқылдармен әрекеттесуі; 7) қышқылдык оксидтермен әрекеттесуі; 8) қыздырудың әсері. Соның нәтижесінде негіздердің бәріне ортақ қасиеті — қышқылдармен әрекеттесетіні жөнінде корытындыға келеді. Қышқылдың оксидпен эрекеттесуі жэне индикатордың түсін өзгертуі, сілтілердің қыздырганда айрылуы, ерімейтін негіздердің айрықша қасиеттері деген ұғым қалыптасады. Алмасу реакциясының жаңа бір түрі — бейтараптану реакциясынен, титрлеу әдісінен хабардар болады.
Оқушылар түздармен алғашқы рет металдарды қышқылмен әрекеттестіріп, сутек алғанда танысады. Мұнда да ұғымды анықтаудың белгісі — құрамы. Тұздар металл атомдары мен қышқыл қалдықтарынан тұрады. Оқушылар еритін және ерімейтін, орта және қышқыл тұздармен танысады. Қышқылдардың металл оксидтерімен, бейметалдар оксидтерінің сілтілерімен әрекеттесуін және бейтараптану реакциясын өткенде түздар алудың жолдары туралы оқушылардың білімі нығаяды. Бұл кезеңде тұздардың химиялық қасиеттері қарастырылмайды.
Сонымен, химиялық алғашқы ұғымдардан кейінгі үш тақырыпта: оксидтер, негіздер, қышқылдар және тұздар туралы бастапқы түсініктердің қалыптасу кезеңі аяқталады. Әр тақырыпта алынған шашыранды білімді жинактап, жүйеге келтіру қажеттігі сезіледі. Бұл арнайы тақырыпта жүзеге асырылады.
Бейорганикалық қосылыстардың маңызды кластары жөніндегі білімді қорытындылау. Бүл тақырыптың міндеттері: 1)оксидтердің негіздердің, қышқылдардың және тұздардың құрамы жөніндегі білімді бір жүйеге түсіру; 2) құрамы мен аталуының және қасиетгерінің арасындағы тәуелділікті ашу; 3) жіктелу негіздерін түсіндіру; 4) химиялық тіл туралы білімі мен білігін нығайту; 5) эксперимент дағдыларын жетілдіру, алған білімді эксперимент есептерін шығара білуге қолдану.
Бүл міндеттерді жүзеге асыру үшін алғашқы сабақта оксидтердіц, негіздердің, қышқылдардың және түздардың қүрамы мен аталуы қарастырылады. Алдымен оқушылардың білетіндерін еске түсіру үшін әңгімелесу немесе оқулықпен өздігінен жүмыс үйымдастырылады. Оқушылар бейорганикалық қосылыстардың жіктелуін сызбанұсқа түрінде сызады, эр класқа мысалдар келтіреді. Содан соң мына сүрақтар бойынша әңгімелесу ұйымдастырылады:
- кальций оксиді мен көміртегі (IV) оксидінің құрамында қандай үқсастық пен айырмашылық бар?
- қышқылдар мен тұздар құрамында қандай үқсастық пен айырмашылық бар?
- негіздер мен тұздар құрамында қандай үқсастық пен айырмашылық бар?
Әңгімелесуден , кейін оқушылардың өздігінен істейтін жұмыстары ұйымдастырылады. Заттарды кластарға бөлу, заттың қай класқа жататынын дэлелдеу (эксперимент есебі), қүрамы бойынша затты атау, аты бойынша формуласын жазу тапсырмалары орындалады. Мысалы:
1. төменде формулалары берілген заттарды кластарға жіктеп, кесте түрінде жазыңыздар: Н3Р04, Fe, CaS04, КОН, Си, Са3(Р03)2, Си(ОН)2, Fe203, S, KN03, А1203, Ғе(ОН) з, HN03, Са(ОН)2, S02, NaCl, MgO, Р205, 02,СиО, Zn(OH)2
2) көрсетілген заттарды атаңыздар: CuS04, КОН, Si02
3) аталған заттардың формулаларын жазыңыздар: темір (ІП) хлориді, күкіртті қышқыл, азот (V) оксиді, алюминий гидроксиді, т.б.
Келесі сабақта оксидтердің жіктелуі мен химиялық қасиеттері қорытылады. Оксидтердің анықтамасы, жіктелу негіздері, эр типке жататын оксидтердің белгілері туралы эңгімелесу ұйымдастырылған соң өздігінен жүмыс орындалады. Оқушылар өткенде кестеге жазылған оксидтерді немесе мұғалім формулаларын берген оксидтерді жіктеп, кесте түрінде жазады, оксид түзуші элементтердің валенттілігін көрсетеді. Бір элементтің төменгі валенттілігінде негіздік оксидтің, ал жоғары валенттілігінде қышқылдық оксидтің қасиеттерін білдіретініне назар аударады, мысалы: МпО — негіздік оксид, Мп207 — қышқылдық оксид.
Оксидтердің химиялық қасиеттері туралы білімді бір жүйеге түсіру үшін зертханалық жүмыс жасалады. Оқушылар кремний (IV) және көміртегі (IV) оксидтерінің суға, кальций гидроксидінің ерітіндісіне, мыс (II) оксидінің және кальций оксидінің суға және күкірт қышқылына қатынасын зерттейді. Соның нэтижесінде: 1) қышқылдық оксидтердің сілтімен; 2) негіздік оксидтердің қышқылмен эрекеттесуі жалпы қасиеттері екені, бүл қасиет оларга анықтама беру үшін пайдаланылатыны жөнінде қорытынды жасалады. Суға қатысы туралы тәжірибеден алынатын мэліметтер: 3) көміртегі (IV) оксиді жэне кальций оксиді суда ериді, бір жағдайда қышқыл, екінші жағдайда сілті түзеді; 4) кремний (IV) оксиді жэне мыс (II) оксиді суда ерімейді. Оксидтердің бәрі сумен әрекеттеспейді, бұл олардың айрықша қасиеттеріне жатады.
Сабақ соңында қосылыстардың бір класынан екінші класына ауысуына арналған жаттығулар орындалады:
Қышқылдардьщ жіктелуі мен химиялық қасиеттерін қорытындылауға арналған сабақ жаппай әңгімелесуден басталады. Қышқылдардың құрамындағы ортақ белгісі, анықтамасы жэне жіктелу белгілері еске түсіріледі, соңғы сұрақтың жауабы сызбанүсқа түрінде жазылады. Қышқылдар құрамы бойынша — оттекті жэне оттексіз, негізділігі бойынша — бір негізді, екі негізді, үш негізді жэне көп негізді, агрегаттық күйі бойынша — сүйық жэне қатты, ерігіштігі бойынша еритін жэне ерімейтін деп жіктеледі. Осылардың әрқай-сысына бірнеше мысалдар келтіреді: H2S, HC1, H2S04, HN03, H2S03 (сүйық) жэне H2Si03 (ерімейді).
Қышқылдардың қасиеттері туралы білімді жүйелегенде бәріне ортақ жэне жеке топтарына ғана тэн қасиеттеріне көңіл аударылады. Қышқылдардың ортақ қасиеті — бейтараптану реакциясы, ол қүрамында сутегінің болуына байланысты. Күшті жэне қыздыруға түрақты қышқылдар металдардың ерімейтін оксидтерімен эрекеттеседі. Активтік қатарда сутегіне дейін орналасқан металдар еритін қышқылдармен реакцияға түсіп, утегін бөледі. Зертханалық жүмыстар жасау және бақылағандарын жинақтау реакция теңдеулерін жазу арқылы оқушылар айтылған қорытындыларға келеді, нэтижесін мьінадай сызбанүсқа түрінде жазады:
Сызбанұсқаның әр бөлігіне сәйкес реакция теңдеулерін жазатын жат-тығулар орындалады. Азот қышқылының металдармен эрекеттесуінің ерекшеліктерін көрсететін тэжірибелер жасалады, олардан шығатын қорытынды: азот қышқылы активтік қатарда сутегіне дейін жэне сутегінен кейін орналасқан металдармен әрекеттескенде сутегі бөлінбейді.
Негіздер туралы оқушылардың алған білімін бір жүйеге келтіру үшін әңгімелесу өткізеді. Негіздердің құрамы, жіктелуі жэне қасиеттері жөніндегі білімді еске түсіретін сұрақтар қойылады. Негіздердің физикалық қасиеттеріне қарай еритін жэне ерімейтін деп жіктелуі сызбанұсқа түрінде жазылады. Өздеріне белгілі негіздердің формулаларын оқушылар жіктелуі бойынша сызбанұсқаға жазады. Құрамына валенттілігі тұрақты емес металдар кіретін негіздердің атауларын нақтылайды. Еритін негіздердің (сілтілердің) қасиеттерін зерттейтін зертханалық тэжірибелер жасалады: 1) сілтінің индикаторларга эсері; 2) фенолфталеинмен боялған сілтіге қышқылдың әсері; 3) сілтінің қышқылдық оксидтермен эрекеттесуі.
Ерімейтін негіздердің касиеттерін мүғалім тэжірибе жасап көрсетеді. Құргақ мыс (II) гидроксидіне су жэне фенолфталеин қосканда түсі өзгермейді. Күкірт қышқылын күйғанда үнтақ еріп, кегілдір ерітінді түзеді. Ішінде мыс (II) гидроксиді жэне натрий гидроксиді бар екі сынауықты бір мезгілде қыздырғанда бірінші сынауықта мыс гидроксиді айырылып, қара түсті оксид түзіледі, екінші сынауықта өзгеріс байқалмайды. Тэжірибеден шыгатын қорытынды сызбанұсқа түрінде жазылады:
Бейорганикалық ңосылыстар арасындагы генетикалық байланыс. Генетикалық байланыс — шығу тегі (түзілуі) жағынан байланысы. Күрделілену жағынан алғанда бул байланыс химиялық элементтің жай затынан басталып, тұзбен аяқталатын катар тұзеді:
Металл → негіздік → оксид → негіз → тұз
Металдар түзілетін қатардың эр мүшесінің бейметалл қатарындағы өзіне сэйкес мүшесімен қасиеттері қарама-қарсы болып келеді, сондықтан олар өзара эрекеттеседі. Металл, бейметалл, негіздік оксид, қышқылдық оксид, негіз, қышқыл. Бұл әрекеттесулердің нэтижесінде оттексіз және оттекті қышқылдардың түздары түзіледі.
Қосылыстардың айналулары, керісінше, ең күрделі заттан жай затқа қарай жүруі мүмкін:
NaOH t° Н2
CuS04 → Cu(OH)2 → CuO →Cu
Көрнекі көрсетілетін зертханалық тэжірибелер қою, оларға сэйкес реакция теңдеулерін жазу арқылы генетикалық байланысты нақтылай түседі. Олар жалпы сызбанұсқа түрінде көрсетіледі:
Бүл сызбанұсқада жай зат пен жай зат, жай зат пен күрделі зат жэне керісінше, күрделі зат пен күрделі зат арасындагы 18 түрлі байланыс (әрқайсысы екі жақты) көрсетілген. Бүларды түсіну арқылы оқушылар табиғаттағы заттардың бір-бірімен байланысты екеніне, олардың ізсіз жойылмайтынына, бір түрінен екінші түріне ауысатынына көз жеткізеді. Бағдаршамен көрсетілген генетикалық байланыстарға сэйкес химиялық реакцияларды жүзеге асыру арқылы адам өзіне қажетті заттарды өндіреді, керегіне жаратады.
Келтірілген сызбанұсқа кез келген бейорганикалық қосылыстың химиялық қасиеттерін, алыну жолдарын жан-жақты сипаттауға мүмкіндік береді. Ол үшін сызбанұсқаны басшылыққа алып жаттығулар орындалады, сан жэне сапа есептері шығарылады, олардың мысалдары:
- Магний хлоридін жэне кальций карбонатын қандай реакциялардың жэрдемімен алуга болады?
- Литий гидроксиді, күкірт (IV) оксиді, фосфор қышқылы, барий оксиді қандай химиялық қасиеттер көрсетуі мүмкін? Реакция теңдеулерін жазыңыздар.
- Мына айналуларды қалай жүзеге асыруға болады? Реакция теңдеулерін жазыңыздар:
СаСОз →СаО→ Са(ОН)2→ CaC03 →Са(Ж)3)2
Сu →СuО →СuС12→ Сu(ОН)2 → СuО →Сu → CuS04;
- Белгісіз заттың ерітіндісіне натрий сілтісімен эсер етіп натрий сульфаты алынды, ол қай зат? Бүл зат мына берілгендердің қайсысымен эрекеттеседі: Zn, CuO, C02, Fe(OH)3;
- Cy қатысатын немесе нәтижесінде су түзілетін алты реакцияға мысал келтіріңіздер.
- Оксид Э02 суда еріп, лакмусты қызыл түске бояйды. Бұл оксид мына заттардың қайсысымен әрекеттеседі:
Р205, CaO, Ba(OH)2,HN03;
- Сілтілерді шыныдан жасалған тығыны бар ыдыстарда сақтайтыны неліктен?
- Жазуы жоқ екі ыдыста кальций оксиді жэне фосфор (V) оксиді бар. Олардың эркайсысын қалай анықтайды?
Бейорганикалық қосылыстардың арасындағы генетикалық байланыстарды қорытындылау эксперимент есептерін шығаратын жұмыспен аякталады.
Бейорганикальщ қосылыстардың маңызды кластары туралы ұғымныц дамуы Бүл тарауда бейорганикалық қосылыстардың маңызды кластары туралы негізгі уғымдар қалыптасуының бірінші кезеңі қарастырылды. Оның теориялық негізі — атом-молекулалық ілім. Бұл кезеннің негізгі мақсаты — оқушыларды периодтық заң жэне периодтық жүйеге, атом кұрылысы туралы теориялық материалды қабылдауға дайындау.
Бір жағынан бұл теориялық материалды өтуге дайындалса, екіншіден өзі сол көзқарастар түргысынан қайта каралып, дамуының екінші кезеңіне өтеді. Бұл кезеңде оқушылардың білімі электрондық тұрғыдан кеңейеді. Заттың қүрылысы мен қасиеттерінің арасындагы тәуелділік тереңірек түсіндіріледі. Негіздік оксидтер иондық байланысы бар заттар да, оксид түзуші элементтің ион заряды да екіден аспайды. Иондық торы болатын бұл оксидтер сумей, қышқылдармен жэне қышқылдық оксидтермен эрекеттес-кенде металдың оттегімен химиялық байланысы үзіледі. Қышкылдық оксидтер полюсті ковалентті байланысы бар заттар, оксид тузуші элементтердің тотығу дэрежелері жоғары, яғни +4-тен +7-ге дейін жетеді. Бүларда элементтердің оттегімен байланысы берік келеді. Екінші кезеңде қышқылдардағы сутегімен қышқыл қалдығы, бейметалмен оттегі арасындағы байланыстардың сипаты ашылады. Негіздердің құрылысы мен қасиетінің кристалл торлары типіне тэуелділігі айқындалады. Тұздар түзетін кристалл тордың типі және иондар арасындагы байланыс электрондық теория тұрғысынан түсіндіріледі.
Үшінші кезеңі электролиттік дисоциациялану теориясын өткенде басталады. Оксидтердің, негіздердің, қышқылдардың қү-рылысы туралы электрондық тұрғыдан алынған мәліметтер олардың суда еріп диссоциациялануын түсіндіру үшін пайдаланылады. Осы теорияның тұрғысынан қышкылдарға, негіздерге жэне тұздарға бұрынғыдан гөрі дәлірек жаңа анықтамалар беріледі. Олардың күші, реакцияға түсу мүмкіндігі сандық сипат алады. Ері-тінділердегі тотығу-тотықсыздану және алмасу реакциялары иондық жэне электрон иондық тұрғыдан түсіндіріледі.
Химиялық элементтердің жеке топтарын, топшаларын, сутекті және оттекті қосылыстарын өткенде үш теорияның тұрғысынан алған білім жеке қосылысты сипаттау үшін пайдаланылады. Оның жалпы, жеке қүрылысына байланысты ерекше қасиеттеріне назар аударылады. Осының бір мысалы кремнийдің (IV) оксиді мен қышқылын көміртегі (IV) оксиді және қышқылымен салыстырғанда келтірілді. Егер бейорганикалық қосылыстар кластары туралы үгым қалыптасуының бірінші кезеңінде азот қышқылынан сутегі бөлінбейді делінсе, енді оның себебі түсіндіріледі. Азот қышқылының алты түрлі тотықсыздану өнімдері болатыны жөнінде ұғым қалыптастырылады.
Есте болатын нәрсе, бейорганикалық қосылыстардың қай класын алсақ та, барлық жеке өкілдерін тегіс қамтитын жалпы қасиеттер вте аз. Қосылыстардың белгілі бір тобына ғана тиесілі қасиеттің ауқымын кеңейтуден аулақ болған дұрыс. Оқушы біліміндегі формализмнің түпкілікті себебі осыдан жэне дара ерекшеліктерді үмытудан туындайтынын әрдайым есте ұстау керек