Шыңғыс. (Астанасы Қарақорым).
Шыңғыс әскерінің қытайды басып алған уақыты-
1211-1215.
Шыңғыс әскерінің Жетісуға басып кірген жылы —
1217 жыл.
Жебе Ноян бастаған монғол әскері Жетісу халқын өзіне тарту үшін —
діни қысым жасамау ұранын басшылыққа алады.
Шыңғыс ханның өзін қорғайтын жасауыл қалай аталған — “Кешіктен”
1207-1207жылы Енисей қырғыздарын басып алған Шыңғысхан баласы Жошы.
Шыңғысхан 1217 жылы Күшіліктің Жетісудағы иеліктерін басып алуға аттандырды
Жебе Ноянды.
“Отырар апаты”-1218жыл.
Шыңғыс ханның 150 мың қолы Ертістен Сырдарияға аттанған жыл —
1219жыл.
Жошыға қараған жерлер —Ертістен бастап Еуропаға дейін.
Шыңғыс ханға 15 күндей берілмеген қала
Ашынас.
Сыр бойындағы қалалардың ьолығымен монғолдардың иелігіне өткен уақыты-
1219-1220жыл.
Шағатай ұлысына қараған жер — Оңтүстік және оңтүстік- шығыс Қазақстан
Шыңғысханның өлген жылы — 1227 жыл.
Европаға жорықты бастаған монғол ханы –
Батый.
Ұлы хан атағын алған Үгедей тұрған қала
Қарақорын.
Алтын Орданың негізін қалаған хан —
Батый .(Орталығы Сарай Бату).
Батыйдың билік қылған жылдары
(1227-1225).
Алтын Ордада исламды мемлекеттік дін — деп жариялаған хан
Өзбек.
Алтын Ордада уәзір билік жүргізген сала —
азаматтық істер.
Алтын Орда тағында билігін нығайту үшін Тоқтамыстың Иәскеуді өртеген жылы –
1382.
Уәзірлер билік жүргізген қандай сала-
азаматтық іс.
Орда- Ежен билік құрған мем-т — Ақ Орда.
XIIIғасыр мен XVғасыр басында Шығыс Дешті қыпшақта өмір сүрген мемлекет Ақ Орда.
Ақ Орданың астанасы — Сығанақ.
Ақ Орданың аумағын қамтыған жерлер —
Орда- Ежен мен Шайбан аудандарының жері.
Ақ Орда Алтын Ордадан
біржола бөліне бастайды –
XIV ғасырдың ІІ жартысы
Ақ Орданың күш- қуатын нығайтқан хан
Ұрыс хан.
1379 жылы Тоқтамыстың Темір-Мәлікті жеңіп билікті қолына алған қаласы- Сығанақ.
(Тоқтамыс күшейе бастайды).
Тоқтамыс Мамй Ордасын басып алған жыл — 1380.
Ақ Орда мемлекетін әлсіреткен Темір шапқыншылығы
Сыр бойындағы қалаларды қайтаруға әрекет жасаған Ақ Орда ханы –
Барақ (Ақ Орданың соңғы ханы).
Орда өмір сүруін тоқтатты — XV ғасырдың басында.
Ақ орданың орнына келген хандық
Әбілқайыр хандығы
Моғолстанның өмір сүрген уақыты —
XIVғасырдың ортасы –XVI ғ. басы.
Моғолстан мемлекетін құруда белді рөл атқарған Дулат ақсүйегі —
Әмір Полатша.
Моғолстанның негізін қалаған хан –
Тоғылық Темір(1348).
Моғолстанның орталығы — Алмалық.
Мұхамед Қайдардың айтуынша Моғолстанда бір күнде ислам дінін қабылдаған адам —
160 мың.
Әмір Темір мен шияс-қожа арасындағы «батпақ шайқасы» болған жыл —
1365жыл.
Моғолсьанда Есен-Бұға хан билік құрған жылдар
1433-1462.
Моғолстан мемлекеті ыдырай бастады
Абдар-Рашидтің кезінде.
1336-1405 жылдары өмір сүрген тұлға
Әмір Темір.
Әмір Темір 1370 ж. Басып алды
Мәуренахырды.
Әмір Темірдің әскері Терек өзенінің жағасында Тоқтамыстың әскерін жеңді — 1395ж.
Әмір Темір 1405ж. Қайтыс болған қала
Отырар.
Әмір-Темір шапқыншылығының зардабы – Қазақ жерінің экономикасы мен мәдениетінің
дамуына зардабын тигізді.
Әмір Темір 1371-1372жж. қай аймаққа әскер аттандырды – Моғолстанға
1371-1390жж. дейін Моғолстанға Ақсақ Темірдің жорығы –
10 рет.
Ноғай Ордасының алып жатқан жері –
Еділ мен Жайық аралығы.
Сарайшық қаласының ірге тасы қаланды –
Х ғасырда.
Дон, Еділ казактарының Жайық бойына шапқыншылық жасау салдарынан Сарайшық қаласы біржолата қирады – 1580ж.
Ноғай Ордасының екінші атауы –
Маңғыт елі.
Едігенің Ноғай Ордасында билік құрған жылдары – 1396-1411жж.
Ноғай Ордасының ыдырай бастаған уақыты –
XVIғ. басы.
Батыс Сібір хандығының астанасы –
Қызыл-Тура қаласы.
Ноғайлар мен қазақтарды «екі туысқан орда» деп атаған ғалым –
Ш. Уәлиханов.
Шайбан Әбілқайырдың хан болып сайланған уақыты – 1428ж.
«Өзбек ұлысы», «Өзбек хандығы», «Шайбани ұлысы» деген терминдер – Әбілқайыр хандығына тән.
Әбілқайыр хандығы негізгі үш халықтан – шайбанилерден, қарақалпақтардан, қазақтардан тұрған.
Олардың ішіндегі ең көбі және ержүрегі қазақтар деп айтты –
тарихшы Рузбихан.
Орда-Базарға дейінгі Әбілқайыр хандығының астанасы –
Тура қаласы.
Әбілқайыр ханның Сығанақ түбінде ойраттардан жеңілген уақыты –
1456-1457жж.
Шайбан Әбілқайыр қайтыс болған жері –
Аққыстау.
Ноғай Ордасының орталығы Сарайшық.
Ноғай Ордасының негізін қалаған тұлға –
Едіге.
Ноғай Ордасының құрылуына себеп болған –
Алтын Орданың әлсіреуі.
XV ғасырда Әбілқайыр хандығы орналасқан аймақ – Шығыс Дешті Қыпшақ.
Әбілқайыр хандық құрған жылы –
1428 жыл.
92 ру-тайпадан құралған хандық –
Әбілқайыр.
1456-1457 жж. Әілқайырдың ойраттардан жеңілген қаласы Сығанақ.
Шыңғысханның балаларына бөліп берген жерлерінің атауы –
«Інжу».
Мал өсірушілерден жиналатын салық –
Құшыр.
XIV-XV ғ-да Қазақстанда шаруашылықтың басты саласы –
мал шаруашылығы.
Сақ, сармат, үйсін тайпаларының келбеттері андроновтықтарға ұқсас болғандығын айтқан антрополог – О. Смағұлов.
Белгілі бір тарихи аймақта құрылған хандықтың тұрғындары
этносаяси қауымдастық
Қазақ халқының этникалық жағынан қалыптасуында басты рөл атқарған
Ақ Орда тайпалары
Монғол хандығында үйсіндер атауы уақытша қолданылмай, оның орнына аталды
Дулаттар
Үйсіндер өрбіген ежелгі қазақ халқының этносаяси қауымдастық аймағының бірі – Жетісу
«Қазақ» деген этносаяси қауымдастықтан болғандығы көрсетіледі
XIV ғ. аяғы-XV ғ. I-ші жартысында
XIV ғ. аяғы-XV ғ. I-ші жартысында «қазақ» деген этносаяси қауымдастықтың болғандығын айтады
Рузбихан
Қазақтың халық болып құрылуын жеделдеткен екі этникалық топ қыпшақ тайплар одағы, үйсін тайпалар одағы
Қыпшақ тайпалар одағы мен үйсін тайплар одағының бірігуі нәтижесінде құрылды
Қазақ халқы
XII ғасырға дейін «Қазақ» атауының мағынасы
«Еркін адамдар»
«Қазақ» атауы IX-X ғасырларда әлеуметтік мағынада қолданылды Шығыс Дешті Қыпшақ
XI-XII ғасырларда «қазақ» атты этникалық топ болды
Шығыс Дешті Қыпшақта
«Қазақ» сөзіне «еркін», «кезбе» деген түсініктеме берілген «Араб-қыпшақ» сөздігінде
«Қазақ» сөзі XIII ғасырдағы хорасан түркімендері арасында кездесетіні жайында айтқан тарихшы
Б. Е. Көмеков
«Қазақ»(«еркін адамдар») сөзі этникалық мағынаға ие бола бастады –
XIV ғасырдан бастап
Жәнібек пен Керей сұлтандар әбілқайыр хандығынан қазақ аталып жүрген тайпалармен бөлініп көшкенде оларға алғаш рет тағылған ат
«Өзбек-қазақ»
Қазақ халқының құрылуына байланысты «қазақ» атауы біржолата этникалық сипатқа ие болды –
XV ғ-ң II-ші жартысында
Қазақ халқының, қазақ жүздерінің пайда болуы жайында айтылатын аңыздардың бірі Алаша хан
Қазақ халқының ұраны – «Алаш»
Кейбір шежірелерде қазақ атауының орнына қолданылады – «Алаш»
Қазақ халқының құрамына енген ру-тайпалар өздерінің ен-таңбаларын салған жартас Таңбалы-Нұра
Талас-тартыс болған жағдайда үш жүз өкілдері келіп, мәселелерін шешті –
Таңбалы-Нұрада
Қазақ жүздерінің құрылу себебі, олар(қазақтар) көшіп-қонып жүрген жерлерінде өз құқықтарын қорғау үшін – Одақтар құрған
Ол Одақ – «қазақ жүздері» деп айтқан ғалым –
Ш. Уәлиханов
XIV-XV ғасырларда Қазақстанда материалдық игіліктер негізделді –
мал басына алынатын шикізатқа
XIII ғасырда қыпшақтардың сүттен қалай май алатынын, қымызды қалай жасайтынын жазды
Еуропа саяхатшылары
XIV-XV ғ-да Қазақстанда мекендеген ру-тайпалардың әдеби туындылары – ауызша таратылды.
Оның ғылыми атауы – Фольклор
Ғарыштың пайда болуы немесе Күн мен айдың және жұлдыздардың қайдан шыққаны туралы аңыз
«Күннің баяны», «Темірқазық пен Жетіқарақшы».
XIV-XV ғ-дан бері келе жатқан тәрбиелік мәні зор ертегі – «Жоямерген», «Жерден шыққан желім».
Қыпшақтар мен қияттардың қызылбастар мен қалмақтарға қарсы соғысын суреттейтін жыр «Қобыланды жыры».
XIII-XV ғасырларда дамыған ауызша поэзияның белгілі өкілдері
Асан қайғы, Кетбұға.
XIV-XV ғас-ғы жазба әдебиет туындысы
«Оғызнама».
XIV-XV ғасырларда қыпшақ тілінде жазылған туынды – «Оғызнама»
XIV-XV ғ-да жазылған өзбек ақыны Хорезмидің туындысы – «Мұхабатнама».
XIV-XV ғ-дағы еңбектердің ішіндегі халықаралық қатынастары сөздік ретінде пайдаланылғаны
«Кодекс Куманикус»
Орта ғасырдан бізге жеткен аспаптық музыка туындылары күйлер
«Ескендір»
Алтын Орда дәуірінен бері келе жатқан күйлер –
«Жошы ханның жортуы», «Сағыныш».
XIX ғасырға дейін ислам дінінің қазақ даласында таралуы жайында жазған «Ислам діні» мақаласының авторы –
Ш. Уәлиханов.
«Шыңғыснама» кітабының авторы
Өтеміс қажы.
«Дешті уәләяты Берке ханға бағынған кезде дінсіздердің көп бөлігін ол ислам дініне кіргізді» деп жазды
Өтеміс қажы
(«Шыңғыснама»)
XIV ғасырда исламның таралуына қатты көңіл бөлінді – Өзбек хан мен Моғолстан ханы Тоғылық-Темір билігі кезінде
Мұсылман дініне кіріп, басына шалма тақпағандарға қатаң жаза қолданған хан –
Тоғылық-Темір
Қазақстанның байырғы тұрғындары аспан әлемін түсінді
«Көк тәңір»
Қуаңшылық жылдары қасиетті бұлақ басына ақ құйып, тәңірге сиынып, көктен жаңбыр сұрау ырым
«Тасаттық»
Тіл-көз тимес үшін балалардың мойнына тағылған зат – «Бойтұмар»
Киелі аң-құстың тісі, тырнағы, қауырсыны түрінде болып келген баланың мойнына тағылып келген зат – «Бойтұмар»
Қарахан мемлекетінің кезінде салынған сәулет өнерінің ескерткіштері –
Айша-бибі, Бабаджа қатын кесенелері
XIV-XV ғасырларда салынған ірі архитектуралық құрылыс – Дәуітбек кесенесі
Отырар қаласының Батыс жағында 3 км жерде орналасқан кесене –
Арыстан баб кесенесі
Ел аузындағы аңыз бойынша Арыстан баб өмір сүрді –
VII-VIII ғ-да
Арыстан баб кесенесінің құлап қалған күмбезін XIV ғ-да қайта салғызған
Әмір Темір
XIV-XV ғасырлар аралығында Әмір Темірдің бұйрығымен салынған сәулет өнерінің тамаша үлгісі
Қожа Ахмет Яссауи кесенесі
Қожа Ахмет Яссауи кесенесін салдырған
Әмір Темір
Қожа Ахмет Яссауи кесенесі орналасқан қала
Түркістан
Әмір Темір Қожа Ахмет Яссауи кесенесін салуға бұйрық берген жыл
1397ж.
Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде залдың ортасында тұрған тайқазан жасалды – 1399ж.
Төменарық кентінің солтүстік-батысында 8 км жерде орналасқан кесене – Көкксесене
XIV-XV ғасырлар аралығында сәулет өнерінің басты ерекшеліктері
Алаша хан кесенесі, Жошы хан кесенесі
Күмбездің қабырға сыртын әсемдеу ісінде қазақтың дәстүрлі ою-өрнегі кең қолданылған
Алаша хан күмбезі
XV ғ. II жартысында салынған, жартылай сақталған ескерткіш
Рабиға сұлтан Бегімнің кесенесі
Қазақстан аумағында XIII-XIV ғ.ғ. халық ауыз әдебиеті мен әдебиеті дамыған тіл – Қыпшақ тілінде
«Хұсрау мен Шырын» шығармасының авторы –
Кутб
Көккесене қай жерде орналасқан
Сығанақта
XIV-XV ғасырлар аралығында Алаша хан кесенесі салынған өзен
Қаракеңгір
Қазак хандығының құрылған уақыты.
1465-1466 ж.
ХV ғ-ң соңына карай қазақ хандығына енген калалар. Созак,Сығанақ.
Қазақ хандығының негізін қалағандар
Керей, Жәнібек.
Керей мен Жәнібекті қарсы алған
Моғолстан ханы Есен бұға
Қазақ хандығының құрылуы жәйінда айтқан тарихшы Мұхаммед Хайдар Дулати
Қазақ хандығының құрылу қарсаңында наймандар мекендеген өңір
Ұлытаудан Есілге дейінгі жерлер
ХV ғ-да қалыптасқан саяси-тарихи жағдайлар ықпал етті қазақ ханының ұлттық мем-т болып құрылуына
Қазақ халқының саяси бытыраңқылығын жойып мем-т етіп міндеті тиді Керей мен Жәнібек сұлтандардың үлесіне
Қазак хандығының құрылуына алғы шарттардың бірі
Әбілқайыр хандығы мен Моғолстанның ішкі—сыртқы жағдайындағы оқиғалар
ХV ғ-ң басьнда Ақ Орда мем-ті ыдырап оның кұрылды Әбілкайыр хандығы
Қазақ хандығының бастапқы кезде алып жаткан жері
Шу мен Талас өзендерінің аумағы
Қазақ хандығының кұрылуы мен нығаюны мына жағдайларды тоқтатты
ішкі феодалдық талас-тартыс
Қазақ Хандығының құрылу кезіндегі халықтың өмірінде маңызды мәселеге айналды Сырдария бойындағы қалалармен қатынас жасау
ХV ғасырдың екінші жар-ғы қазақ хандығының негізгі карсыласы
Шайбани хан
Қазақ хандығы үшін маңызды болған, Шайбани ұрпақтарымен талас-тартыстың негізі —
Сыр бойындағы калалар
ХV ғ-ң аяғында Қазақ хандығының күш-қуатын, саяси беделін нығайтып әлемге танытты
Сыр бойындағы қалалар
ХV ғ-ң бас кезін қазақ хандығының тағына отырған Жәнібек ханның ұлы
Қасым
Бұрындык ханның билік құрған жылдары
1480-1511 ж.
Сығанақтан кейінгі қазақ хандығының астанасы Түркістан қаласы.
Қасым ханның билігі жүрген жоқ
Қырғыздарда
ХV ғас-да Қазақ хандығының эк-лық жағынан күшеюіне жол бермеуге ұмтылды Мұхаммед Шайбани
Түркістан халқы қазақ саудагерлерімен ешкандай сауда келісімдерін жасамайтын болсын, олармен осы жерлердің тұрғындары арасында карым-қатынас болмасын» ,- деп жарлық шығарған –
Мұхаммед Шайбани
Шайбани ханның казақ жеріне шабуыл жасаған жылдары 1503,1505,1506 жылдар
1510 жылы Шайбани хан Иран шахымен болған шайқаста қаза тапкан
Шайбан
Моғолстан ханы Есен бұға кайтыс болған
1462 жыл.
Керей мен Жәнібек хандарға косылған адам саны
200 мың.
ХV ғасырдың 70 жылдарында қазақ хандарының басып алған жерлері
Сырдария мен Қаратау өңірі.
1511 жылы қазақ хандығының билігін қолына алған хан Қасым
Қазақ хандығының жер көлемін кеңейте түсуге бар күшін жұмсаған хан
Қасым
1510 жылы Мухаммед ІІІайбани Қасым ханнан қай жерде жеңілді Сығанак түбінде
Қасым хан тұсында қазақ хандығының саяси-әкімшілік және сауда экономикалық орталығы болған
қала Сығанақ
Қасым ханның қол астындағы халықтың саны
1милл.
1538-1580 ж. қазақ хандығын басқарған хан
Хақназар
ХVІ ғ-ң ортасында Жайық пен Еділ бойындағы шайқастан кейін Қазақ хандығы қосып алды Ноғай Ордасын
Моғол ханы Абдр-Рашид Жетісу мен Ыстықкөл маңындағы жерлерді басып алу ниетімен Қазақ хандығына қарсы соғыс бастады
ХVІ ғас-ң 50-60 жылдары
ХVІ ғ-ң аяғында Жетісу казақтарының жағдайының ауырлай түсуінің себебі Ойраттардың тонаушылык жорықтарының жиілеуі
ХVІ ғ-ң орта шенінде қазақтарға карсы Сібір ханы мен Моғолстан билеушілерінің шапқыншылық жорықтарының жиілеуі себебіне Хақназар хан
ІІІайбан әулетімен қатынас орнатуға ұмтылды
Баба сұлтанның адамдары Хақназар ханды өлтірді.
Хақназар қайтыс болғаннан кейін хан тағына сексенге келген Шығай отырды
Шығай хан қайтыс болды
1582 ж.
Монғол ханына қарсы соғыстарда Хакназардың айырылып қалған жерлері
Жетісудың біраз жері
Батыс елдері алғаш қазақ мемлекеті туралы кай ханның тұсында білді
Қасым
1570 жылдардың аяғында Хақназар билігінде болған жер Жетісудың батысы.Абдаллах ханның қазақ ханына сыйға берген жері
Түркістан аймағы
Абдаллах хан Самарқан өлкесіндегі Африкенб уәлоятын сыйға тартқан хан
Тәуекел
Тәуекел билік құрған жылдар 1582-1598 ж.ж.
1597-1598.ж.Тәуекел хан Абдаллахқа қарсы соғысқа дер кезінде кай жерде Абдаллах әскерін талкандады –
Ташкент қаласының түбінде
1583 жылы Тәуекел хан Абдаллах хандығына шабыл жасап басып алған калалар Сауран,Түркістан,Отырар,
Сайрам
Қазақ Хандығының беделін және күш-куатын арттырып, Тәуекелдің беделін көтергсн жеңіс –
Ташкент түбіндегі Абдаллах әскерін жеңуі
Абдаллах өлген соң Тәуекел хан Мәуараннахырға басып кірген жыл
1598 ж.
Есім хан билік кұрған жылдар 1598-1628 ж.ж.
ХVII ғ-ң басындағы (Есім хан кезіндегі) Қазақ хандығындағы билік жүйесінде-
Екі хан билік құрды
ХVІІ ғ-ң басында өзін тәуелсіз хан етіп жариялап, Ташкент қаласын астана етті
Тұрсын хан 1613 ж.
Есім хан қазақ хандығының әскери күш қуатын арттыру үшін көңіл бөлді
Сұлтандар мен төрелерге еркіндік берді
Қазақ-бұхар соғысы болған жыл 1603-1624 ж.ж.
Бірінші қазақ-бұхар соғысы болған жер —
Айғыржар
Бірінші қазақ-бұхар соғысы өткен жыл —
1603 ж.
ХVІІ ғ-ғы Тұрсын ханның сенімді тірегі —
саны көп, айбынды қатаған руы
Тұрсынның өзін хан жариялауымен катар тағы бір антты бұзуы —
ақша шығаруы
Тұрсын ханның бүлігі тарихта аталды —
«Қатаған қырғыны»
Есім хан қалмақтарды талқандаған жыл —
1627 жыл
Қазақ хандығының кұрылымы — «Жеті саты»
Қазақ хандығында ата аймақты баскаратын адам –
Аксақал
Қазак хандығында он немесе бес аймақтан кұрылған ру
«Ханталапай» сөзі
Ханды сайлағанда малын бөлісіп алу
Ханың жасагы
Төлеңгіттер
Хандарды кімдерден сайлаған Ақсүйектерден
Қазақ хандығындағы ұлыстың билеушісі —
Сұлтан
Ұлыс неден құралған — Арыстан
Орта жүздің құрамындағы тайпалар —
Арғын, найман ,уақ, керей, қыпшақ.
Дешті Қыпшақ үшін сауда аймағы ған кала
Сығанақ.
Иасы қай ғасырдан бастап Түркістан атанды
XIVғ.
(ХVII ғ. екінші жартысында казак хандығының aстанасы көшірілген қала
Түркістан
Тәуекел ханның тұсында берік камал, ірі сауда орталығына айналған кала
Сауран
Есім ханның баласы Жәңгірдің билік кұрған жылдары 1628-1652 ж.ж.
1643.ж.жоңғарларға карсы ерлікпен шайкаскан хан Жәңгір
Орбұлақ шайкасында жоңғар әскерлерінің ту сыртынан шабуыл жасаған батыр Жалаңгөс
Жәңгір қайтыс болғаннан кейін билік кұрған хан Тәуке
Хандықтың ішкі өмірі мен сыртқы саяси өмірінің аса маңызды мәселелерін шешетін адам
Билер
Жеті жарғы бойынша заң шығару құкығы және барлық қазақ коғамындағы мүшелеріне бұйрық беруге міндетті
Хан
Қазақтың ханын сайлауға барлык рудың —
атақты сыйлы шонжарлары катысты
Маусымдық жайылымның қысқы қонысы
жайлау
Маусымды жайылымның көктемгі қонысы —
көктеу
ХVІ-ХVП ғ-да қазақтар шаруашылығының таза малмен айналыскан түрі —
көшпелі
Отырар каласының VШ ғасырдың басындағы атауы. – Тарбанд
ХVІІ ғ-ң II жартысындағы қазақ мем-де ұлы ханның билігін әлсіретіп,ішкі-сыртқы саясатта беделін түсірген — кіші хандардың дара билік жүргізуі
Жоңғарларға карсы күрестегі ерлігі үшін халықтың Жәңгірге берген атауы –
Салқам Жәңгір
Жәңгір ханның санаулы сарбаздары Жоңғардың 50 мың эскерімен шайқасқан жер — Орбұлак
ХVІІ ғ-ң 70-ші жылдары әскерлері басып алған калалар саны –
Тоғыз кала (1680-1715).
Тәуке ханның кезіндегі Қазақ хандығының астанасы — Түркістан
Тәуке ханның үш жүздің басын косқан жиналысын (құрылтайын) шақырып отырған жер –
Күлтөбе
Тәуке ханның заңдар жинағы «Жеті жарғы»
Жеті жарғыны жасауға қатыскан билер –
Ұлы жүзден- Төле би, Орта жүзден Қазбек би, Кіші жүзден Әйтеке би
Тәуке ханның кезіндегі билердің міндеті — сот билігі, атқарушы билік.’Жеті жарғы» бойынша хан –
бас қолбасшы болды
1710 жылы қазақ жүздерінің өкілдерінің Қаракұм маңында бас косып талқылаған мәселесі —
жау шабуылына тойтару
ХVII ғас-ң ортасында Жоңғар мемл-ң күш-қуатының біршама артуына себеп болған қоңтайшы –
Батыр
Аягөз маңында қазақтар мен жоңғарлар арасында үш күнге созылған күрес болған жыл —1718 ж.
Бұланты шайқасынан кейін қазақ жүздерінің өкілдері жауға қарсы күресті күшейту жөнінде
шешім қабылдаған жер.
Қарақұм
Ордабасы тауына жиналған қазақ жүздерінің өкілдері барлық жасақтың бас қолбасшысы етіп сайлаған адам
Әбілқайыр
Белгілі тарихшы Қадырғали Жалайри “Жылнамалар жинағында”
Көшімді таратады
Шайбани ұрпағынан Көшім Сібірдің ханы болған кезден бастап Батыс Сібірдің жергілікті халқына тарата бастаған дін
Ислам діні
1694 жылы І Петрмен елші Аталықов арқылы сауда байланысын жасаған
Тәуке хан
І Петр шығыспен сауда қатынасын өрістету үшін Қазақстанның маңызы
“Кілт және Қақпа” деп санады
“Жеті Жарғы” бойынша құрылтайға кімдерді қатыстырмады?
Қарусыз келгендерді
Жоңғарлардың қазақ жеріне шабуыл уақытша бәсеңдеткен жағдай
Тәуке ханның қырғыз, қарақалпақтармен одақтас болуы
Жоңғарлардың 1680 жылғы шабуылынан аман қалған қала
Түркістан
1710 жылы жоңғарларға қарсы күресу үшін үш жүз өкілдерінің бас қосқан жері – Қарақұм
1635,1643,1652 жылдары қазақтарға қарсы жорықты басқарған қонтайшы
Батыр
1718 жылы жоңғар-қазақ шайқасы болған жер
Аягөз
1724-1725 жылдары жоңғарлар басып алған қала – Түркістан, Ташкент
“Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама” аталған жыл 1723 жыл
Сарысу өзенінің бойында жоңғарлармен шайқас болған жер
Бұланты
1728 жылы қазақ жүздері өкілдерінің жоңғарларға қарсы күресу үшін бас қосқан жері
Қарақұм
Сібір елін монғолдар жаулап алғаннан кейін Жошы ұлысына кіргенін жазған шежіреші – Рашид ад-Дин
Искер қай хандықтың астанасы? Батыс Сібір хандығының
1854 жылы ұрыста Ермакты жеңген батыр
Сәтбек
Сібір ханы Көшім біржола
жеңіліске ұшыраған жыл –
1598 жыл
Ресейдің саудасын дамытуда Қазақстанды “кілт және қақпа” деп атаған –
патша І Петр
Т.Чебуков бастаған орыс елшілігінің Қазақстанға келген жылы
1573 жыл
1594 жылы Мәскеуге Тәуекел ханның елшілігін басқарып келген адам –
Құл-Мұхаммед
1595 жылы Тәуекел ханға келген орыс елшілігін басқарған – В.Степанов
1640 жылы салынған бекініс – Гурьев
“Кодекс куманикус” қай тілдегі шығарма? –
қыпшақ
ХV, ХVІІ ғасырларда Алтын Орда, Ақ Орда дәуірінде ресми әдеби тіл ретінде қолданылды – қыпшақ тілі
“Жамиғат тауарих” жинағының авторы –
Қ.Жалайри
ХҮ ғасырда жазылған “Тарих-и-рашиди” еңбегінің авторы – Мұхаммед Хайдар Дулати
694 жылы Тәуке хан І Петр мен елші Аттилов арқылы қандай келісім жасады? –
сауда байланысын күшейту
1490 жылы Азов қаласында дүниеге келген жырау – Доспамбет
Есім ханның Кіші жүздегі ел басқарушы, биі болған жырау – Жиенбет
Эпостық жыр –
“Ер Сайын”
Лиро-эпостық жыр –
“Айман–Шолпан”
Қазақ халқының өмірінде музыканың айрықша орын алатынын жазған сяхатшы – Якуб
Қ.Жалайридің еңбегі – “Шежірелер жинағы”
Қ.Жалайри “Жылнамалар жинағы” атты еңбегін орыстың қай патшасына тарту етті? – Б.Годуновқа
ХVІ-ХVІІ ғасырларда қазақ-монғол қарым-қатынастарының тарихы баяндалған “Тарих” атты еңбектің авторы –
Шах–Махмұд Шорас
ХVІ ғасырдың 40-жылдары жазылған “Тарихи Абулхайрхани” еңбегінің авторы–
Усман Кухистани.
Қазақ жерінің Ресей құрамынакіруінің алғышарттары
1718 жылы салынған бекініс- Семей
Өскемен бекінісі салынды –
1720 жыл
1710 жылы қазақ жүздерінің белгілі өкілдері
Қарақұм маңында бас қосты.
Қазақ жасақтары
1710 жылы жүздерге жатуы бойынша ұйымдасқан
Қарақұмда жоңғарларға қарсы төтеп беру мәселелері талқыланды
1718 жылы Қабанбай, Жауғашар батырлардың басшылығмен жоңғарларды жеңген жер – Аягөз өзені бойы
Тәукенің мирасқоры –
Қайып.
1722 жылы жоңғарлардың бар күшін қазақ жеріне жұмсауға мүмкіндік алуы –
Канси өлген соң Цин империясымен қарым-қатынасын ретке келтіруі
Жоңғарлардың қазақ жеріне басып кіруі –
1723 жыл
Сол заманнан
“Елім-ай” әні қалды
1723 жылдан жетекші хан болып танылды
Әбілқайыр
1723 ж. жоңғарлардың ығысқан Орта жүз рулары ойысқан өңір – Самарқан
1925 жылы Жоңғарлар Ташкент пен Түркістанды басып алды
Жоңғарлардың мақсаты – қазақ жерін өзіне қарату
Сарысу өзенінің бойында Бұланты деген жерде қазақтар жоңғарларға соққы берді. Осы жер “Қалмаққырылған” деп аталды
Қалмақ қырылған шайқасы нәтижесінде
Қазақстанның Солтүстік Батысы азат етілді
“Қалмаққырылған” шайқасынан кейін қазақ жасақтары жиналған Қазақстанның оңтүстігіндегі тау Ордабасы
Қазақ жасақтарының Ордабасына жиналу себебі – Жетісуды азат ету
Аңырақай түбінде
Әбілқайыр бастаған үш жүз батырлары жоңғарларға соққы берді
Аңырақай шайқасынан кейін жоңғарларды толық қуып тастауға кедергі келтірген – Шыңғыс ұрпақтарының тақ үшін таласы
Аңырақай шайқасы өткен жер – Балқаш көлінің оңтүстігі
Жоңғарлармен соғыста көзге түскен
Қанжығалы Бөгенбай
Кіші жүздің Ресей құрамына кіруі
1714-1720 жылдары Ертіс өзенінің жоғарғы жағына тұрғызылған бекіністер — Жәміш, Омбы, Колбасинск, Железинск
Әбілхайыр ханның өмір сүрген жылдары –
1680-1748 ж.ж.
Әбілхайырдың ең басты мақсаты –
Ресеймен байланыс орнатып, бар күшті ойраттарға қарсы жұмылдыру (өзінің қарсыластарын әлсіретуге тырысты)
Қазақ елшілігін бастап барған – С.Құндағұлұлы, Қ.Қоштайұлы
Әбілхайырдың елшілігін Анна Иоанновна қабылдаған уақыт – 1731 жыл, 19-ақпан
Әбілхайырдың және 29 старшынның Ресейге ант берген уақыты –
1731 жыл, 10 қазан
Ант қабылдаған –
Тевкелев
Ор бекінісі
1735 жылы салынды
Орыс үкіметінің Башқұрт көтерілісін басуда Кіші жүз жасақтарын пайдаланған жылы1735-1737 жылдар
Патша үкіметі қазақтарды қысып ұстауға тырысу себебі – 1740 жылғы Екінші Башқұрт көтерілісі
1738 жылы Орынборда қазақ сұлтандарының съезін шақырған Орынбор комиссия басшысы
Татишев
1740 жылы кіші жүз Сырдария қазақтарының жағдайының қиындай түсуі
Парсы әмірінің Хиуаны талқандауы
Әбілхайырдың Ресеймен байланысын одан әрі нығайтуға мүдделі болуының себебі
Парсы әмірінің шабуылы
1748 жылы Әбілхайыр
Барақ сұлтанның қолынан қаза тапты
Орынбор қай жылы салынды
1743 жылы салынды
Қалдан-Сереннің Орта жүз бен Кіші жүзге ұйымдастырған “Ақтабаннан” кем емес шапқыншылығы –
1741-1742 жылдар
Ресей сенаты қазақтарды және шекаралық өңірдегі бекіністерді қорғау жөніндегі арнайы жарлық қабылдады – 1742 жылы, 20 мамыр
1747 жылы Хиуа тағына сайланған –
Қайып ХVІІІ ғасырдың орта кезіндегі Қазақстанның саяси және экономикалық жағдайы
Кіші жүздің Оңтүстік-Шығысына
Батыр сұлтанның билігі орнады
1747 жылы Е.Петровнаның шешімі: Алтай тау-кен кәсіпорындары –
патша отбасының меншігі
Башқұртстанда патша үкіметінің отарлау саясатына қарсы азаттық күресі –
1755 жылы
Қазақстанға қашқан Башқұрт саны
50 000
1756 жылы қыркүйектегі патша шешімі –
Жайық жағасына қазақтардың мал жаюына шек қойылды
ХVІІІ ғасырдың 40-50 жылдары салынған Өскемен бекінісінен Кузнецк шебіне дейін созылған әскери шеп – Колыван шебі
1745-1759 жылдары Орынборға жеткізілген мал басының құны –
1 млн сом
1766 жылы Бұхар саудагерлерінің өтінішімен Әбілмәмбет ІІ Екатеринаға хат жолдап, Түркістан арқылы өтетін керуендерді қай бекіністерде шек қоймай қабылдауға рұқсат алды- – Семей, Жәміш
ХVІІІ ғасырдың ІІ жартысында қазақ-орыс сауда орталықтары –
Семей, Өскемен, Бұқтырма
Қазақ-орыс сауда байланыстарының кеңейген кезі –
ХVІІІ ғасырдың 60-жылдары
Кіші жүз ханы Нұралы мен Батыр сұлтан арасындағы кикілжіңді пайдаланған патша үкіметінің казактарға алып берген өңірі –
Каспий теңізі мен Жайық өңіріндегі жерлер
ХVІІІ ғасырдың екінші жартысында көшіріліп әкелінген –
Дон казактары
Бұқтырма бекінісі
1761 жылы салынды
Ертістің оң жағасына қазақтардың мал жаюына рұқсат етілген уақыт –
1799 жылы, Павел патша
Абылай хандығы (1711-1781) (Әбілмансұр-Сабалақ)
Абылайдың атасы билік құрған қала –
Түркістан
Он үш жасында Абылай келіп қосылған Орта жүз ханы — Әбілмәмбет
Әбілмәмбет пен Абылайдың Орскіге келіп, Ресей билігін мойындаған жыл –
1740 жыл
Абылайдың жоңғар тұтқынында болған жыл – 1741 жыл
Абылайдан пана сұраған жоңғар билеушісі –
Әмірсана
Цин әскерінің Қазақстанға басып кіру себебі – Абылайдың Әмірсананы ұстап беруден бас тартуы
Қазақ елінің дербестігін сақтау мақсатында Абылай Қытай билігін мойындады–1757-1760 жылдары
Жоңғария жаулап алынды – 1755 жылы
Дербес ел ретінде тарих сахнасынан жойылды –
1758 жылы
Ду Дэ Чжо Хой бастаған Қытай әскерлері басып кірген жыл –
1757 жылы
Екатерина ІІ-ге жолдаған хаттарының бірінде үй тұрғызу үшін ұста және астық жіберуді сұраған жылы – 1761 жыл
Әбілмәмбеттің мұрагері (1771) –
Әбілпайыз
Абылай 1771 жылы хан болып сайланды
ІІ Екатерина Абылайды Орта жүз ханы етіп бекіту туралы грамотаға қол қойды –
1778 жылы, 24-мамыр
“Жеті жарғы” заңдарында хан билігіне қойылған шектеулерді Абылай – мойындамады
Абылайдың қыстақтары орналасты –
Ертіс өңірінде
Абылай хан жерленді – Түркістанда
Абылайдың мирасқоры – Уәли сұлтан
Абылайға жыр арнаған –
Бұхар жырау
Абылай қолдаған шаруашылық – жер шаруашылығы Қазақтардың Пугачев басқарған 1773-1775 жылғы шаруалар соғысына қатысуы
Көтеріліске қатысқан
Кіші және Орта жүз шаруалары
Көтеріліске қатысуға себеп болған –
жер мәселесі
Патша үкіметі Жайық бойында қазақтарға мал жаюға тыйым салды –
1742 жылы
Пугачевқа Нұралының сыйлық тапсырған өкілі, Усиха өзені маңында жолыққан –
Зәбір молда
Қазақтар
Жайық бекінісін алуға қатысты
Кулагин бекінісін алуда
басты күш қазақтардан құралған топ болды
Қазақтар 1773 жылы қазанда Пресногорьковск бекінісі маңында топтасты
Орынборды қоршауға қатысқан қазақтар саны –
200-ге жуық
Пугачевқа көмек жіберген сұлтан Сұлтан Досалы
Пугачев үндеуімен танысқан соң, соғысты қолдауға шешім қабылдаған би
Дәуітбай
Пугачев көтерілісі кезінде Сібір шебіне орналасқан тұрақты әскер саны –
3500
Нұралының қазақтардың шаруалар соғысына қатысуын маған бағынбай кетуінде деп түсіндірді
Пугачев көтерілісіне қатысқан Байбақты руының батыры – Сырым Датұлы
Пугачев көтерілісінің басты орталықтарын талқандаған – Суворов Сырым Датұлы басқарған 1783-1797 жылдардағы Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
Орал казактарымен алғашқы қақтығысы –
1783 жылы күзде
1785 жылы Сахарная бекінісін алуда
сұлтан айшуақ Назаровтың қолына түсті
Кіші жүз старшындарының Нұралыны хандықтан тайдыру жөнінде шешім қабылдаған съезі 1785 жылғы 20-ға жуық ру өкілдері
1791 жылы Нұралының өліміне байланысты Кіші жүз ханы болып сайланған
Ералы
Көтерілістің жандануына түрткі болған
1796-1797 жылғы қысқы жұт
Көтеріліс кезінде
Есім хан өлтірілді
Игельстром ұсынысы бойынша патша үкіметі кәрі
Айшуақты хан етіп бекітті (1797 жылы)
1797 жылғы наурыздың 17-де Сырым тобы хан сарайына шабуыл жасады
Патша үкіметінің Кіші жүзде хандық кеңесті құру себебі –Сырымды өзіне жақындатуға тырысты
Сырым Датұлы
1797 жылы Хиуаға өтіп кетіп, 1802 жылы қайтыс юолды
Датұлы көтерілісінің тарихи маңызы – Патша үкіметі Жайықтың оң жағына өтуге, мал жаюға рұқсат етті –
1801 жылы, 11 наурыз Мәдениет
“Орынбор тарихы” аттты еңбек жазған –
П.Рычков
Қазақстан туралы еңбегі үшін ресей ҒА-ның бірінші корреспондент мүшесі болған тарихшы –
П.Рычков
Жоңғар тұтқынынан Абылайды босатуға қатысқан зерттеуші – К.Миллер
ХVІІІ ғасырда халық ауыз әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі –
Ақтамберді жырау
Соңғы шығармалары Абылай кезіндегі қазақ қоғамының ішкі өмірі туралы мәлімет беретін – Үмбетай жырау
ХVІІІ ғасырда қазақ әдебиетінің алдыңғы қатардағы өкілдерінің бірі –
Бұқар жырау
ХVІІІ ғасырда қазақ поэзиясының жарқын өкілдерінің бірі –
Жанақ ақын
Жанақ шығармашылығының ең басты жетістігі, сақталған поэма “Қозы Көрпеш – Баян сұлу”
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында қалыптасты–жергілікті өнеркәсіп пен кәсіпшіліктің салалары
ХІХ ғасырда Қазақстан жерінде І жәрмеңке ашылған өңір –
Ішкі Орда
Қазақстанда хандық биліктің жойылуы
Ресей үкіметі 1803 жылы көпестерге өздерін қорғап жүретін қарулы отрядтар ұстап жүруіне рұқсат берді
1815 жылы патша үкіметі Уәлиге қосарлап екінші
хан Бөкейді тағайындады
1822 жылы “Сібір қазақтарының жарғысын дайындаған” – Сперанский
Жарғының мақсаты –
сот, саяси жағынан басқаруды өзгерту
“Сібір қазақтарының” облысы Батыс Сібір генерал-губернаторлығына кірді
Орта жүз әкімшілік жағынан
3 бөлінді
Болыс 10-12 ауылдан құралды
Аға сұлтандарды тек сұлтандар ғана сайлап, оларға ресейлік майор шені
10 жылдан кейін дворяндық атақ берілді
Аға сұлтандар
3 жылға сайланды
Мұрагерлікпен берілген билік – болыстық
Ресейдегі 12-ші класқа жататын шенеуніктерге теңелген – болыстық сұлтандар
Қылмыстық істер
округтік приказда қаралды
Шет елдермен келіссөз жүргізу құқығына ие болған – шекаралық басқарма төрағасы
Кіші жүзде хандық билік
1824 жылы жойылды
“Орынбор қазақтарын басқару жөніндегі жарғыны” дайындаған –
Эссен
Кіші жүздің соңғы ханы – Шерғазы
Хандық билік Бөкей ордасында
1845 жылға дейін сақталды.
Қаз-ң 1812 ж-ы соғысқа қатысуы
…Орынбор губерниясында
40 кавалериялық полк құрылды.
Ресей мемлекетіне қауіп төніп келе жатқандығы туралы үндеу қабылданды
1812 жылы 6 шілде.
Орынбор губерниясының соғыс басталғандығы туралы хабары жетті –
1812 жылы қазан, қараша айларында.
Ел достығы рухын көтеруге ат салысқан
Байсақал Тілекұлы.
Тұз өндіруші қазақтар орыс әскері пайдасына
22 000 сом ақша жинады (1 млн. пұт).
“Қасиетті Анна” орденіне ие болған –
Сағит Хамитұлы.
Күміс медальмен марапатталған – Майлыбайұлы.
Көгілдір ленталы медальмен марапатталған –
Қ. Зындағұлұлы.
Георгий орденінің толық кавалері болған –
Н. Жанжігітұлы.
Лейпциг, Глогау қалаларына шабуыл жасауға қатысқан – Жанжігітұлы, Байбатырұлы.
Қазақтар Башқұрт полкі құрамында шайқасты.
Кутузовтың қолынан награда алған Якоб Вельяков.
Халық арасында әрі батыр, әрі ақын ретінде танылған –
Ә. Байбатырұлы.
1837 жылы Александр патша қабылдауында болған
Н. Жанжігітұлы.
Қазақтар Отан соғысына
ерікті түрде қатысты.
1837 – 1847 жж. К. Қасымұлы басқарған көтеріліс. 10жыл.
Қоқан билеушісінің Саржанды өлтірген жылы –
1836жыл.
XIXғ. 20-30ж. Сыр бойына бекініс тұрғызған –
Хиуа хандығы.
Кенесары көтерілісінің басты мақсаты –
отарлауды тоқтату.
Қасымұлы көтерілісі –
бүкіл Қазақстанды қамтыды.
Кенесары көзқарасына ықпал еткен адам –
әкесі Қасым.
Кенесарының алғашқы қарсылығы –
1837ж(Ақтау бекінісіне).
Кенесары әскерінің Ақмола бекінісіне шабуылы –
1838ж. мамыр.
Кенесары көтерілісіне қатысқан аймақтар – Құсмұрын, Көкшетау, Қарқаралы.
Кенесары көтерілісіне қатысқан би –
Жоламан Тіленшіұлы.
1841ж. Кенесары қоршаған Қоқан бекіністері –
Созақ, Жаңақорған, Ақмешіт.1841ж.
Кенесары Ташкентке аттанды, алайда жорықтың тоқтау себебі – с
арбаздар арасында жұқпалы ауырудың таралуы.
Кенесарының хандық билікті қолға алған жылы –
1841ж.
Кенесары билер сотын жойып, оның орнына
хандық сотты кіргізді.
Кенесары құрған хандық кеңестің Әбілқайыр хан кезіндегі ақсақалдар кеңесінен ерекшелігі –
билік хан қолында болды.
Опасыздық үшін беретін жаза өлім.
1843ж. Кенесары көтерілісін жаншуға жіберілген
Лебедев отряды.
Лебедевтің жазаға тартылу себебі
дәрменсіздік көрсеткені үшін
Кенесары қолдаған шаруашылық
егіншілік
1844ж шілдеде Кенесарыға қарсы ұрыста мерт болған сұлтандар саны
44(Ахмет Жантөреұлының отряды).
1845ж. Кенесарының аулына келген елшілік
Долгов, Герн елшілігі.
Патша үкіметі мен Кенесары арасындағы келіссөздердің тоқтап қалу себебі – жазалаушылардың бассыздығының, Кенесары талаптарының орындалмауы.
Кенесары Сарарқадан бет алды
Ұлы жүзге.
Кенсарының өзіне ермеген белді тұлғалардың ауылын ойрандауы
Жетісудағы белді рулардың Ресейден көмек сұрауына себепші болды.
Кенесарыны оның Қоқан бектеріне қарсы күресін қолдаған батырлар – Тайшыбек, Саурық, Сұрыншы.
Қырғыз манаптары Кнесарының Қоқан хандығына қарсы ұсынысын жауапсыз қалдырды.
Кенесары көтерілісі кезіндегі патша
I Николай.
Кенесары 1847ж. қырғыз жеріне басып кіріп, Бішкекке жақын
Майтөбе деген жерде жеңіліс тапты.
1836-1838 жж.
Ішкі (Бөкей) ордасындағы шаруалар көтерілісі.
Кіші жүз территориясы –
850 мың шақырым.
Бөкей ордасы
Жайық пен Еділ аралығында.
Император I Павелдің жарлығымен
Кіші жүз қазақтарының осы жерде көшіп-қонуы заңдастырылған уақыт – 1801ж.
Патша үкіметінің Кіші жүз руларының күресін біршама бәсеңдеткен – Жайық, Еділ арасында қоныстануға рұқсат беруі.
Жас құс деген жерде хан сарайы салынды.
1827ж. ұйымдастырылған 12 биден құралған Орда әкімшілігінің басты құрамды бөлігі – хандық кеңес.
Көтеріліске себеп болған Жәңгір ханның өз қайын атасы Қарауылқожа Бабажанұлын Каспий теңізі өңірінде көшіп жүрген қазақ руларына билеуші етіп тағайындауы түрткі болды.
Исатайдың Орынбор генерал-губернаторының көрсетуі бойынша жала жабылып, сотқа тартылған жылы – 1823ж.
Ішкі Ордадағы көтеріліс бөлінді – үш кезеңге.
1837ж. 15-қазанда Теректіқұм деген жерде ауылы талқандалған Жәңгірдің сыбайласы –Балқы Құдайбергенұлы.
1837ж. қазанда ханның резиденциясын қоршаған көтерілісшілер саны – екі мың.
700 жүз казак әскері, 400 жүзден астам хан жасақтарынан құрылған жазалаушылар Исатай қолына қарсы тұрды – 1837ж. қараша.
Исатай көтерілісін басуды тездеткен жағдай – Кенесары көтерілісінің Кіші жүз жерін шарпуы.
Исатайды ұстап берген адамға – 1000 сом тігілді.
Көтерілісшілер Гекке мен Жәңгірдің біріккен әскерімен Тастөбе деген жерде кездесті.
Исатай Ақбұлақ деген жердегі ақырғы шайқаста қайтыс болды – 1838ж.
Исатай көтерілісі бойынша сот жазалау ісін басқарған – Гекке.
Исатай көтерілісінен кейін Ішкі Ордадағы 1842ж. шаруалар көтерілісін басқарған –Аббас Қошайұлы, Лаубай Мантайұлы.
М. Өтемісұлы өлтірілді – 1846ж.
XIX ғ. 50-жылдары қазақ шаруаларының патша үкіметінің отарлау саясатына қарсы күресі –Ж. Нұрмағамбетұлы.
1843ж. Жанқожа құлатқан бекініс – Хиуа бекінісі.
1756ж. Жанқожа батыр Жаңа қаланы көтеріліс тірегіне айналдырды.
Райым(Қазалы) бекінісі салынды – 1847ж.
Жанқожа көтерілісі жаншылды – 1860ж.
XIX ғ. 50-жылдары Арал бойындағы көтерілістің жетекшісі – Есет Көтібарұлы.
Орынбор әкімшілігі Есетті ұстауды жүктеді – Арыстан Жантөринге.
1855ж. шілдеде Есет тобы қырып салған – Жантөрин тобын.
Есеттің Орынборға барып лажсыз патша билігін мойындаған уақыты – 1858ж.
1820ж. Хиуа ханы Мұхамед-Рақым 2000-ға жуық қазақ ауылын шауып кетті.
Қазақ шаруаларының Қоқан хандығына қарсы Тетек төре бастаған көтерілісі 1821ж. болды(10 мың).
Балаларды Орта Азия базарларында құлдыққа сатты.
Қоқан езгісіне қарсы қазақ-қырғыз шаруаларының Әулиеата маңындағы көтерілісі 1858ж. болды.
1858ж. Қоқан ханы Хұдияр қазақ феодалдарын қабылдап – Ішінара жеңілдіктерге келісім берді.
1858ж. Қоқан езгісіне қарсы күрестің тарихи маңызы – Қоқан езгісінен құтулуға себепші болды.
Қазақстанның қытаймен саяси-экономикалық байланыстары.
1805-1806 жж. Ресей үкіметі осы елмен қатынасты ретке келтіруге ұмтылды – Қытаймен.
XIX ғасырдың басында Шыңжан мен Қазақстанда сауда байланыстарының ірі орталықтары – Семей,Перопавл.
1805-1806ж. Ресей үкіметінің Пекинге жіберген елшілігі Ургадан қайтып оралуға мәжбүр болды – Қытай.
XIX ғ. 1-ші жартысында Қаз.Қытай көпестерінің жиі сауда жасайтын орталықтарының бірі – Бұқтырма.
XIX ғ. басынан Петропавл, Семей арқылы Қытайға баратын саудагерлерді қорғау жүктелді – Қарулы казактарға.
Ресей үкіметінің Шыңжан базар жәрмеңкелерінде негізгі сатылатын тауарлары — өнеркәсіптік дайын бұйымдар.
Үлкен Тибетке дейін жетіп, Кашимирде болып, Ресейде кең таралып кеткен Кашимир шәлісін жеткізген грузин көпесі – Семен Мадатов.
Ресей мен қытайдың сауда байланыстарына кедергі жасаған –мемлекет аралық келісімдердің болмауы.
Қаз. Шекаралық бекіністері арқылы өтетін Қытай-Ресей сауда керуендеріне баж салығы көбейтілді — XIX ғ. 30-жылдары.
1811ж. Ресей үкіметі тілмәшінің Бұқтырмаға келудегі мақсаты – Қытаймен саудадағы Бұқтырманың мүмкіндігін анықтау.
XIX ғ. бірінші ширегінде Ресей үкіметінің Тибет пен Қазақстан арқылы байланыс жасауына үлкен үлес қосқан Сібір шекарасының бастығы – Глазенап.
Ұлы жүздің Ресейге қосылуы.
Қоқан мен Хиуаның 30-40 жылдардағы саяси ниеті Қазақстанның Оңтүстігі мен қырғыз жерінің Ресей иелігіне өтуін қаламады.
XIX ғ. 20-30 жылдары Азия комитеті құрылды.
1817ж. Сұлтан Сүйік Абылайұлының қарамағындағы Жалайыр руының 66 мың адамы Ресей құрамына алынды.
XIX ғ. Орта жүз бен Ұлы жүз аумағы жапсарында салынған Ресей әскери бекіністері – Ақтау, Алатау, Қапал.
Ұлы жүздің оңтүстік аймақтарын билігінде ұстаған – Қоқан хандығы.
1853ж. Ресейдің қоластына қараған бекініс – Ақмешіт.
1825ж. Ресей билігін мойындаған Жетісудағы – Үйсін болысының қазақтары.
1847ж. салынған бекініс – Қапал.
Ұлы жүз қазақтарын басқару туралы Ресейлік пристав тағайындалған жыл – 1848.
Қаскелең өзені бойындағы Қоқан хандығының тірегі – Таушүбек бекінісі.
Таушүбек бекінісінің патша үкіметіне қан төгіссіз берілген жылы – 1851ж.шілде.
1853ж. Талғар өзенінің Ілеге құяр жерінен Іле бекінісін тұрғызған – Перемышельский отряды.
1854ж. көктемінде Перемышельский отряды Верный бекінісінің іргетасын көтерді.
Ұлы жүз приставы резиденциясының Қапалдан Верныйға орын ауыстырған жылы – 1855ж.
Сыра зауыты – 1858ж. салынды.
XIX ғ. 60ж. бекіністе Ш. Уәлиханов тұрды.
1859ж. Ұлы жүзде тұрғызылған бекініс – Қастек бекінісі.
1860ж. қазанда Алатау округінің билеушісі Калпаковскийдің Қоқан әскеріне соққы берген жері – Ұзынағаш(3 күндік соғыс).
Жетісудің Қоқан озбырлығынан құтылуына ықпал еткен Ұзынағаш түбіндегі жеңіс.
1860ж. Ресей әскеріне қарсы қоқандықтармен бірге шайқасқан – Кенесарыұлы Сыздық сұлтан.
XIX ғ. 50-ж. аяғы, 60-ж басында Орта Азия үшін талас болды – Ресей мен Англия арасында.
1864ж. Түркістан бекінісін алғанда орыс әскерін басқарған полковник – Черняев.
1865ж. орыс әскерлері басып алған қала – Ташкент.
Бұхар хандығы Түркістан генерал-губернаторлығының құрамына 1866ж. кірді.
Қазақстанның Ресейге қосылуы 150-жылға созылды.
XIX ғ. бірінші жартысындағы Қазақстан мәдениеті.
Қазақтар араб тілінде оқыды.
XIX ғ. білімін жалғастыру үшін ауқатты ата-аналар балаларын жіберді – Бұқара, Ташкентке.
Азиялық училище 1789жылы ашылды.
1813ж. Орынборда ашылған әскери училищелер Ресейлік билеу әкімшілігі үшін — шиновниктер даярлаумен айналысты.
1831ж. қыркүйекте орысша білім беретін училище ашылды – Семейде.
1836ж. жанында қазақтар үшін интернаты бар училище Өскеменде ұйымдастырылды.
Неплюев кадет корпусы – 1844ж. Орынборда құрылды.
“Бөкей мен Мәулен” повесінің авторы – Даль.
Пушкиннің Жайық жағасына келуі Пугачев көтерілісіне байланысты(1833).
Пушкиннің Орынбор жерінде болғанда жазған еңбегі – «Пугачев бүлігінің тарихы».
Пушкин «Қозы Көрпеш Баян сұлу» поэмасын қағазға түсірді.
Каспий теңізін зерттеген – Корелин.
19ғ. 1-ші жар. Қаз-н туралы құнды еңбек жазған – Левшин.
XIX ғасырдың 1-ші жартысындағы қазақ әдебиеті.
Махамбет Өтемісұлы 1804-1846жж.
Махамбетті Жәңгір хан ұлы Зұлқарнайынмен қосып оқуға жіберді – Орынборға (1824-1829).
Махамбеттің түрмеде отырған жылы – 1829ж.
Махамбеттің Бөкей ордасы билеушілеріне ашық білдірген өлеңі – Баймағамбет сұлтанға арналған өлеңі.
Суырып салма өнерді жетілдірген – Шернияз.
Алматы облысы Жамбыл ауданына қарасты Қарақыстақ деген жерде дүниеге келген –Сүйінбай Аронұлы (1822-1895).
Ірі эпик ақын, жастай екі көзінен бірдей айырылған – Шөже Қаржаубайұлы.
«Қозы Көрпеш-Баяе Сұлу» жырының ең көркем нұсқасы – Шөженің айтуымен таралған.
Ш.Уәлиханов суырыпсалма өнерін жоғары бағалаған – Шөже.
Қазақстандағы 1867-68жж-ғы реформа
1865ж. Патша үкіметі ХІХ ғ-ң 60-жылдары Қазақстанның басқару жүйесін өзгерту үшін –
Бутков басқарған комиссия құрылды.
Комиссия қазақ даласын 2 облысқа бөлуді ұсынды.
1868ж-ға дейін Қазақстанда 2 генерал-губернаторлық болды (Батыс, Шығыс).
1865ж. Қазақ өлкесін басқару ісін өзгертуді дайындау ішкі істер министрлігі кеңесінің- мүшесі Гирс басқарған «Дала комиссиясына» жүктелді.
1865ж. 5 маусымда ІІ Александр патша өмірі бойынша дайындалған — өлкені зерттеп білу.
Қазақстанды билеуді халықтың өзін-өзі басқару негіздерінде қайта құруды талап еткен – Ш. Уәлиханов.
ІІ Александр патша «Сырдария мен Жетісу облыстарын басқару туралы ережені» – 1867ж. шілдеде бекітті.
«Торғай, Орал, Ақмола, Семей облыстарын басқару туралы уақытша ережені» — 1868ж. қазанда бекітті.
Орынбор мен Торғай облысы Орынбор генерал-губернаторлығына бағынды.
Жетісу, Сырдария облыстары Түркістан генерал-губернаторлығына бағынды.
Ақмола, Семей облыстары Батыс генерал-губернаторлығына бағынды.
1872ж.- Бөкей хандығының жері Астрахань губерниясына кірді.
Маңғыстау приставтығы Закаспий облысына енгізілді.
1867-68 ж-ғы реформаның бір түйінді жері – әскери және азаматтық биліктің
генерал- губернатор қолына шоғырлануы болды.
Түркістан генерал-губернаторлығына Қытай мен Иран сияқты елдермен дипломатиялық
келіссөзжүргізуге рұқсат берілді.
Облыс басында әскери губернатор отырды.
Облыстық басқарма 3 бөлімнен тұрды – шаруашылық, сот және жарлықты іске асыру
Облыстар уездерге бөлінді.
Ауылдарға енген шаңырақтар саны – 100-200.
Уез бастықтарын генерал-губернатор тағайындады.
Салықтан босатылған – Шыңғыс тұқымдары.
Отырықшы елді мекендерінде полициялық және басқару билігі ақсақалдар қолына берілген облыс – Сырдария.
Губернатор бекіткен Қазақстандағы отаршылдық сот жүйесінің төменгі буыны – билер мен қазылар соты; оларды бекітті әскери губернатор.
1867-68жж. реформа бойынша әкімшілік басқару – 5-ке бөлінді.