(Майданнан оралмаған нағашым Махмудқа)
1
Жас келіншек жанарынан нұр ұшқан,
Күлкісінен көңілсіздік ығысқан.
Шығушы еді ән шырқатып қырманға,
Ән шырқатып қайтушы еді жұмыстан.
Көп еді оның бақыт жайлы өлеңі,
Бар еді оның ел сүйсінер өнері.
Бар еді оның сүйген жары қасында,
Құшағында былдырлаған бөбегі.
Меруерт алқа шешілмейтін мойнынан,
Көңілді еді, хабары жоқ қайғыдан.
Жұп жазбайтын көп болатын достары,
Шағын үйден тарқамайтын той-думан.
Тек бұл емес, бақыт ты еді барша жұрт,
Таңды жүрген еңбегімен қарсы алып.
Құшақ жая шығатын ел далаға,
Дала оларға жатушы еді ән салып.
Уақыт зулап, зулап өтіп күн деген,
Таусылмайтын тірлік атты дүрбелең.
Жас келіншек сыңғырлаған күлкінің
Тынар күні бар екенін білмеген.
Сұлу жүзі күннен-күнге гүлдейтін,
Ашық мінез қабақ шытып жүрмейтін.
Бұл келіншек жарқылдаған жанарын
Бір күндері жас жуарын білмейтін.
Тұнып тұрған дала үсті нұрға бар,
Мөлдір суға толып тұрған жылғалар.
Бейбіт жатқан даласына қазақтың
Жетті сол жаз «соғыс» деген сұм хабар.
Суық хабар жетті солай тосыннан,
Бір кем емес көктен түскен жасыннан.
Бейбіт жатқан бақытты елдің осылай
Бір-ақ күнде берекесін қашырған.
2
Туған елге қатер төнген шағында
Өртенеді ер ыза-кек пен жалынға.
Жас келіншек жылап тұрып сол жазда,
Қан майданға аттандырды жарын да.
Айрылысар күнді ойлаған жоқ олар,
Бәлкім жауды жеңіп, аман оралар.
Қалтасына салды жалғыз жарының
Кетер түні кестелеп ақ орамал.
Ет жүрегін азап, үрей қорлаған,
Күндерде бір тыныштығы болмаған
Жас келіншек бір хат алды жарынан
Сталинград майданынан жолдаған.
Жазған екен сағынғанын жас жарын,
Сағынғанын туған дала аспанын.
Жазған екен бораған оқ ішінде
Жоғалтқанын талай қимас достарын.
Жазған жарға көрген елес-түстерін,
Ауылдағы өткен-кеткен істерін.
Жазыптыоған қорықса да шындығын,
Жараланып госпитальға түскенін.
Жазған тағы госпитальдің көшкенін,
Дейді қазір ауырмайды еш жерім.
Мынау хатта ұзақ жазған асықпай
Жауды атқанын, етікпен қан кешкенін.
Жазған солай ауыр майдан күндерін,
«Мықты бол» деп бар ақылын, білгенін.
Қалтасында кестеленген орамал
Оқ тисе де жоғалмастан жүргенін.
Депті әлі жауды жеңер алда күн,
Елестеткен аман елге барғанын.
Жары кемпір, өзі шал боп, ұлының
Ержеткенін көру дейді арманын.
Ыстық жасқа түнде жастық боялды,
Жараланған жарды ойлайды, аяйды.
Су сұраған даусы келіп құлаққа,
Жас келіншек талай шошып оянды.
3
Ұлын құшып әлдилейін деп еді,
Түспеді еске жалғыз ауыз өлеңі.
Қорқынышын ұлғайтты оның тағы да
Ауырып қалған, сұлық жатқан бөбегі.
Тағы шошып ерте оянған беті осы,
Басы айналып зырқылдайды шекесі.
Кеше кеште қызып-жанып ауырған,
Бүгін таңда оянбайды бөпесі.
Жанұшырып жұлқылады, қозғады,
Дауыс салды, еңіреді, боздады.
Бүгін таңда оянбады сәбиі,
Мамасына саусақтарын созбады.
Енді ем жоқ-ау жүректегі жараға,
Айтқаныңмен айқай салып далаға.
Көз алдында сәбиінен айрылу –
Одан асқан қасірет жоқ анада.
Зарлады енді, ақ м
аңдайын тасқа ұрды,
Мөлдіреген жанарына жас тұнды.
Қолындағы жұбанышын, қызығын
Қара жердің қойынына тапсырды.
Қасіреттің түсіп солай торына,
Құтсыз үйге құлып салды торыға.
Баласынан «қара қағаз» келген бір
Барып кірді жалғыз кемпір қолына.
Жас келіншек бақты солай шешейді,
Өзі де ерте егде тартты, есейді.
Үйін жапты.
О, сонау бір сұм соғыс
Қалдырмады дейсің иесіз неше үйді…
* * *
Сағыныштан сарғыш тартып жүзі де,
Дәті жетпей мүлде күдер үзуге,
Естен тана жаздағанда жарынан
Бір хат келді қырық төрттің күзінде.
Ұмыт болды бар қайғысы, өз басы,
Тірі екен-ау сүйіктісі, жолдасы.
Хатты оқымай кеудесіне басты да,
Жылай берді тыйылмастан көз жасы.
Жылады ұзақ еш адамға жұбанбай,
Жылады ұзақ дауысын да шығармай.
Кешке қарай талықсыды келіншек,
Сол орнынан қайрат тауып тұра алмай.
Жатты талып, бас көтеріп отырмай,
Жанарының өшірді енді отын жәй,
Көзін жұмды, қысылды да жүрегі,
Үшбұрыш хат қалды солай оқылмай.
Білмейді енді ол кім жеңіліп, жеңгенін,
Білмейді енді ол тағы да хат келгенін.
Өз көзінің тірісінде, әйтеуір,
Естіген жоқ сүйгенінің өлгенін.
Келіншекті бар халінше ел көмді,
Қу қарағай белгі болып жерленді.
Аянышты бұл өлімге ай толмай,
Жігіттен де «қара қағаз» келген-ді.
Сол қыршын жас елге оралып келмеді,
Сәбиінің ержеткенін көрмеді.
Өз көзінің тірісінде, әйтеуір,
Алған жарын қара жерге көмбеді.
Бұл соғыста ұмыт болды қаншама ән,
Өшті осылай қаншама арман аңсаған.
Бір-бірінің тірі-өлісін отыз жыл
Өтсе-дағы біле алмай жүр қанша адам.
Мола қанша жапқан мәңгі гүл бетін,
Сақтап әр үй жас солдаттың суретін,
Отыз жылда әкесін бір көрмеген
Жер бетінде әлі қанша жүр жетім.
Не шара бар жүйрік уақыт тапса емін,
Жұбанышы болса әйелдің ақ сенім,
Әрбір үйде отыр бүгін әже боп
Жиырмасында жесір қалған жас келін.
Демесе де жоқтың орны толысты,
Көндікті олар, шүкір дейтін болысты.
Бірақ әлі кешірген жоқ өткенді,
Ұмытқан жоқ қарғыс атқыр соғысты…
Ақұштап Бақтыгереева