Инклюзивті білім беру — бұл барлық балалардың, соның ішінде ерекше білім беруді қажет ететін немесе мүмкіндігі шектеулі балалардың жалпы білім беру үдерісіне толықтай қатысуын қамтамасыз ететін маңызды әлеуметтік үдеріс. Бұл жүйе ерекше балаларды бөлек оқыту емес, керісінше, оларды әдеттегі ортаға бейімдеп, барлық оқушыға тең жағдай жасауды көздейді.
Инклюзивті білім берудің қалыптасу тарихы
Инклюзия идеясы бірден пайда болған жоқ. Ол әлемдік педагогика мен құқық қорғау қозғалыстарының эволюциясы нәтижесінде бірнеше кезеңнен өтті:
-
Сегрегация (Бөліп оқыту) кезеңі: XX ғасырдың ортасына дейін мүмкіндігі шектеулі балалар не жалпы білім беру жүйесінен тыс қалды, не арнайы интернаттар мен мектептерде қоғамнан оқшау оқытылды.
-
Интеграция кезеңі: 1970–1980 жылдары «басқаша» балаларды әдеттегі мектептерге енгізу әрекеттері басталды. Алайда бұл жерде баланың өзі ортаға бейімделуге тиіс болды, ал мектеп жүйесінің өзі өзгеріске ұшыраған жоқ.
-
Инклюзия кезеңі: 1994 жылы қабылданған Саламанка декларациясы бұл саланың дамуына үлкен серпін берді. Декларация әрбір баланың білім алуға құқығы бар екенін және білім беру жүйесі олардың әртүрлі қажеттіліктері мен ерекшеліктеріне сай құрылуы керектігін жариялады.
Маңызды фактілер мен статистика
-
Жаһандық деңгейдегі маңыздылық: ЮНЕСКО деректері бойынша, әлемдегі ерекше білім беруді қажет ететін балалардың саны миллиондап саналады. Инклюзивті оқыту бұл балалардың қоғамға толыққанды интеграциялануына және болашақта жұмысқа орналасу мүмкіндігіне жол ашады.
-
Психологиялық тиімділік (Фактор): Зерттеулер көрсеткендей, инклюзивті сыныптарда оқитын дені сау балалар да басқаларға деген төзімділікті (толеранттылықты), эмпатияны, көмек қолын созуға дайын болуды және әртүрлілікті қабылдауды ерте жастан үйренеді.
-
Қазақстандағы дамуы: Қазақстан Республикасы БҰҰ-ның Мүгедектердің құқықтары туралы конвенциясын ратификациялап, инклюзивті білім беруді дамытуды мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі ретінде бекітті. Соңғы жылдары елімізде инклюзивті сыныптар саны өсіп, педагог-ассистенттер (тьюторлар) мен логопед, дефектолог мамандардың орны ерекше маңызға ие болуда.
Қорытынды
Инклюзивті білім беру — бұл жай ғана оқыту формасы емес, бұл қоғамның гуманистік бағытын, әділдік пен теңдік қағидаттарын көрсететін басты көрсеткіш. Барлық балалардың бірдей партада отырып білім алуы — ертеңгі ашық, мейірімді әрі әртүрлілікті бағалайтын кемел қоғамның кепілі.