Жаңа жылды (31 желтоқсаннан 1 қаңтарға қараған түнді) тойлау мәселесі соңғы жылдары қазақ қоғамында жиі талқыланып жүр. Бұл тақырыпқа қатысты айтылатын негізгі себептерді төмендегідей топтастыруға болады:
1. Төл мәдениет пен дәстүрге жаттығы
Бұл мереке қазақтың байырғы салт-дәстүрінде болмаған. Қазақ халқы үшін жыл басы — Наурыз мейрамы. Сондықтан көпшілік «өзгенің қаңтарынан, өзіміздің наурызымыз артық» деген ұстанымды қолдайды.
2. Діни негіздер
Қазақстан халқының басым бөлігі мұсылмандар. Көптеген дін өкілдері бұл мерекенің шығу тегін христиандық дәстүрлермен немесе пұтқа табынушылық сарқыншақтарымен (мысалы, шырша айналу) байланыстырып, оны тойлау шариғатқа сай емес деп санайды.
3. Кеңестік идеологияның сарқыншағы
Қазіргідей шырша орнатып, Аяз атаны күту дәстүрі Қазақстанға Кеңес өкіметі кезінде келген. Бұл — отарлау саясаты мен идеологиясының бір бөлігі болғандықтан, ұлттық жаңғыру жолындағы азаматтар бұдан бас тартуды жөн көреді.
4. Ысырапшылдық
Жаңа жыл қарсаңында халық отшашуға, дастарханға және сыйлықтарға орасан зор қаржы жұмсайды. Бір түнде миллиондаған қаржының «көкке ұшуы» экономикалық тұрғыдан тиімсіз және ысырап деп есептеледі.
5. Қоршаған ортаға зияны
Мерекеден кейін мыңдаған тірі шыршалар кесіліп, қоқысқа тасталады. Сондай-ақ, отшашулар ауаны ластап, жануарлар мен құстарға үлкен стресс әкеледі.
6. Қауіпсіздік мәселесі
Пиротехникалық бұйымдардың кесірінен жыл сайын жүздеген адам (әсіресе балалар) жарақат алып, өрт оқиғалары жиілейді. Сондай-ақ, бұл түні ішімдік тұтыну салдарынан болатын жол апаттары мен қылмыстар саны артады.
7. «Аяз ата» бейнесінің жасандылығы
Қазақ балаларына Аяз атаның орнына Қыдыр ата сияқты тарихи-мифологиялық тұлғаларды дәріптеу маңыздырақ. Аяз ата — қазақтың болмысына мүлдем қатысы жоқ кейіпкер.
8. Отбасылық құндылықтардың бұрмалануы
Көп жағдайда бұл мереке шулы кештермен, түнгі клубтардағы жиындармен ұласады. Ал қазақ түсінігіндегі мейрам — ағайынның басын қосатын, үлкенге құрмет көрсететін тәрбиелік мәні бар дүние болуы тиіс.
9. Уақыттың босқа өтуі
Қаңтар айының алғашқы күндеріндегі ұзақ демалыстар еңбек өнімділігін төмендетеді. Көптеген адамдар бұл уақытты пайдалы іске емес, ұйқы мен ас ішуге ғана арнайды.
10. Тәуелсіздік рухы
Желтоқсан айы қазақ халқы үшін — қаралы әрі қастерлі ай. Желтоқсан оқиғасы мен Тәуелсіздік күнінен кейін іле-шала асыр салып билеп, шулап мерекелеу құрбандардың рухына құрметсіздік сияқты көрінуі мүмкін.
Бұл себептердің әрқайсысы қоғамдағы жекелеген топтардың пікірін білдіреді. Ал сіз үшін бұл тізімдегі қай себеп ең маңызды деп ойлайсыз?
