Желтоқсан қасіреті мен қасиеті: Мұз жастанған намыс жолы
1986 жылдың 16 желтоқсаны. Бұл — қазақ жылнамасына алтын әріппен де, қанмен де жазылған күн. Алматының қақаған аязы мен Орталық алаңның мұздай суығы ұлттық намыстың алауын өшіре алмады. Керісінше, сол күні қазақ жастарының бойындағы бодандық қамытын шешуге деген ұлы талпыныс бүкіл әлемді дүр сілкіндірді.
Тарихи алғышарт: Неге жастар алаңға шықты?
Кеңес өкіметінің қазақ халқының пікірімен санаспай, республика тізгінін ел ішінде беделі жоқ, сырттан келген Г. Колбинге ұстата салуы — соңғы тамшы болды. Бұл тек кадрлық ауыс-түйіс емес, ұлттың намысын аяққа таптау еді. 17 желтоқсан таңертең алаңға жиналған жастардың қолында ешқандай қару болған жоқ. Олар тек: «Әр халыққа — өз көсемі!», «Бізге егемендік керек!» деген бейбіт ұрандармен шықты.
Алайда, билік бұл бейбіт шеруді «ұлтшылдық» деп айыптап, «Мұздақ» (Метель) операциясын іске қосты. Жастарға қарсы мұздай су шашылып, ит айтақтап, саперлік күректер мен сойылдар қолданылды.
Қайрат Рысқұлбеков — Ерліктің асқақ символы
Желтоқсан десе, ең алдымен ауызға ілігетін есім — Қайрат Рысқұлбеков. Ол небары 20 жасында «халық жауы» болып айыпталып, өлім жазасына кесілді. Оның сот залындағы қайсарлығы мен қасқайып тұрып айтқан сөздері бүгінгі ұрпақ үшін аңызға айналды.
Қайрат өзінің соңғы сөзінде ешкімге бас имей, өзінің кінәсіз екенін өлеңмен былайша жеткізген еді:
Күнәсізбін, зауалдан ада басым,
Ешкімнің де қиған жоқпын ағасын.
Егер ассаң, айыпсыз асыңдар тек,
Артта қалған жетімдер жыламасын!
Қайрат деген атым бар,
Қазақ деген затым бар.
«Еркек тоқты — құрбандық»,
Атам десең, атыңдар!
Бұл шумақтар — тек Қайраттың емес, сол кездегі бүкіл қазақ жастарының рухының айқайы еді. Оның өлімі әлі күнге дейін жұмбақ пен қасіретке толы, бірақ оның есімі — Халық Қаһарманы ретінде мәңгілікке сақталады.
Ләззат пен Сәбира: Қазақтың қайсар қыздары
Мақалада тек ер азаматтарды емес, нәзік жанды бола тұра, қасқырдай қайрат көрсеткен қыздарымызды айтпай кету мүмкін емес.
- Ләззат Асанова: «Мені ұлтшыл деп айыптаса айыптасын, бірақ мен өз халқымды сүйемін» деп хат жазып қалдырған бойжеткен.
- Сәбира Мұхамеджанова: Небары 16 жасында әділетсіздікке шыдамай, жатақхананың бесінші қабатынан секіріп кеткен өр мінезді оқушы.
Бұл қыздар — қазақ әйелінің намысы мен еркіндігінің символы. Олар мұздай темір құрсанған әскерден қорықпай, ұлттық мүддені бәрінен биік қойды.
Желтоқсанның әлемдік маңызы
Желтоқсан оқиғасы Кеңес Одағының іргесін шайқалтқан алғашқы үлкен толқын болды. Осыдан кейін Тбилисиде, Бакуде, Вильнюсте азаттық қозғалыстары басталды. Біздің жастардың қанымен жазылған бұл тарих — 1991 жылғы 16 желтоқсанда жарияланған Тәуелсіздіктің негізі.
Қазіргі ұрпаққа сабақ:
Бүгінгі таңда Желтоқсан оқиғасына баға беру — тек өткенді еске алу емес. Бұл — Тәуелсіздіктің қандай қиындықпен келгенін түсіну. Біз бүгін Төртқара, Арғын немесе Найман болып емес, «Қазақ» деген біртұтас ұлт ретінде сол жастардың аманатына адал болуымыз керек.
Қорытынды
Желтоқсан — біздің мақтанышымыз әрі қайғымыз. Ол бізге еркіндіктің бағасын үйретті. Желтоқсанның мұзды ызғары біздің жүрегімізде Отанға деген ыстық махаббат болып лаулап тұруы тиіс. Қайраттай ұлдары, Ләззаттай қыздары бар халық — ешқашан құл болмайды!
Рухың асқақ, егемендігің мәңгі болсын, Тәуелсіз Қазақстан!