Төртқара — Кіші жүздің Әлімұлы бірлестігіне кіретін ежелгі және іргелі рулардың бірі. Шежіре деректері бойынша, Төртқарадан тараған ұрпақтар ел қорғаған батырлығымен және би-шешендігімен танымал.
Төртқара руының шежірелік құрылымын төмендегідей тарқатуға болады:
1. Тегі және тармақталуы
Төртқараның негізгі атасы — Қарамашақ. Халық арасында «Төртқара» аталуы Қарамашақтан тараған төрт атаға (төрт қараға) байланысты:
- Оразкелді
- Ораз
- Жаншүкір
- Қараш
Кейбір шежіре нұсқаларында бұл тармақтар сәл өзгешеленуі мүмкін, бірақ негізгі діңгегі осы төрт атадан басталады. Олардан ары қарай мынадай ірі ру тармақтары тарайды:
- Құламан, Мақұт, Бақшақ, Аппақ, Тоқпан, Ақкиіз, Сәлтеке және т.б.
2. Тарихи тұлғалары
Төртқара руынан қазақ тарихында есімі алтын әріппен жазылған ұлы тұлғалар шыққан:
- Жалаңтөс Баһадүр — Самарқандтың әмірі, атақты қолбасшы. Регистан алаңындағы «Шердор» және «Тіллә-қари» медреселерін салдырған тұлға.
- Әйтеке би — Қазақтың атақты үш биінің бірі, «Жеті жарғыны» жасаушылардың бірі, мемлекет қайраткері.
- Мөңке би — Әйгілі сәуегей, би және ойшыл.
3. Таңбасы мен Ұраны
Қазақ шежіресінде әр рудың өзіндік белгілері болады. Төртқара руының мәліметтері:
- Ұраны: Айыртау, Қанталай. (Жалпы Әлімұлының ортақ ұраны — Дойт).
- Таңбасы: + (қосу белгісі) немесе | (айыр таңба). Төртқараның таңбасы көбіне «ожау» таңба немесе «айыр» түрінде кездеседі.
4. Мекендеген жерлері
Тарихи тұрғыдан Төртқаралар:
- Сыр бойы мен Қызылорда өңірінде;
- Ақтөбе облысының аумағында;
- Өзбекстанның Науаи, Бұхара облыстарында (Жалаңтөс бабамыз билік құрған өңірлер) тығыз қоныстанған.
Төртқара шежіресінің жалпы сызбасы:
Кіші жүз \rightarrow Алшын \rightarrow Әлімұлы \rightarrow Қаракесек \rightarrow Қарамашақ (Төртқара)