ГАЛИЛЕЙДІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫҚ ПРИНЦИПІ – классикалық механикадағы инерциялық санақ жүйелері заңдарының барлық инерциялық санақ жүйесінде бірдей болатыны туралы физикалық теңдік принципі. Осы принцип бойынша кез келген инерциялық санақ жүйесінің тыныштықта немесе бірқалыпты және түзу сызықты қозғалыста болатынын ешқандай механикалық тәжірибемен анықтау мүмкін емес. Осы жайтты 1636 ж. итальян физигі әрі астрономы Галилео Галилей (1564 – 1642) тұжырымдаған.
Материалдық нүктенің қозғалы- сының қалпы, жылдамдығы, траек- ториясының түрі салыстырмалы түрде қандай инерциялық санақ жүйесіне қатысты қарастырылатынына тәуелді болады. Солай бола тұрса да, клас- сикалық механиканың заңдары бү- кіл инерциялық санақ жүйесіне ор-
тақ. Механикалық қозғалыстың са- L´ инерциялық санақ жүйесі өзге бір L инер- циялық санақ жүйесіне қатысты тұрақты U
лыстырмалылығы және әртүрлі инер- жылдамдықпен х осінің бағытымен қозғалған. циялық санақ жүйесі заңдарының бір- Координаттар осі уақыттың бастапқы
сәтінде (t=0) екі жүйедегі координаттар осі
дейлігі Галилейдің салыстырмалық сәйкес болатындай таңдалған.
принципінің маңызы болады. Галилейдің осы принципі математикалық тұрғыда қозғалмалы нүктелер координаттарының бір инерциялық санақ жүйесінен екінші инерциялық санақ жүйесіне ауысуы кезінде механика теңдеулерінің қозғалыстағы нүкте координаттарының түрлендірулеріне қатысты механиканың теңдеулерінің инварианттылығын өрнектейді.
Бұл Галилей түрлендіруі деп аталған. Классикалық механикада материалдық нүктенің қозғалысы Ньютонның екінші заңымен анықталады: Ғ = ma, мұндағы Ғ – нүктеге әсер ететін барлық күштердің тең әсерлі күші, m – дене массасы, а – үдеу. Сонымен бірге күш (және масса) инвариантты (санақтың бір жүйесінен екінші жүйесіне ауысқанда тұрақты болады) болып табылады. Сондықтан, Галилейдің түрлендіруі кезінде Ғ = ma теңдеуі өзгермейді. Яғни, бұл Галилейдің салыстырмалық принципінің математикалық өрнегі болады. Галилейдің принципі жарық сәуленің таралу жылдамдығынан әлдеқайда баяу қозғалыстағы жағдайдағы де-
Галилей түрлендірулері нелер үшін тура болады. v ~ с болған жағдайда
(яғни дене қозғалысы жарық сәуленің таралу
жылдамдығына қарайлас болған жағдайда) Лоренц түрлендіруімен алмас- тырылады.