ҚАЗІРГІ УАҚЫТТАҒЫ ЖАСТАРДЫҢ САЯСИ САУАТТЫЛЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУДІҢ МАҢЫЗЫ
Әден Айжан Жолдыбекқызы aizhanaden.aa@gmail.com
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің «Саясаттану» мамандығының
1-курс студенті, Нұр-Сұлтан, Қазақстан Ғылыми жетекші – доцент Д.Е. Копежанова
Қазіргі уақытта жастардың саяси белсенділігінің төменділігі ең өзекті мәселелердің бірі. Елімізде қандай жастарға арналған қоғамдастықтар бар? Неліктен жастар саяси белсенділігі артылмай қалуда? Болашақта жастар белсенділігі мен саяси сауатын арттыруда қандай жоспарлар белгіленуде?
Қазіргі кездегі «Жастар» — келешегіміздің негізі ретінде прагматикалық қасиетімен яғни, өз білімімен, жасампаз еңбегімен және күш-жігерімен өз болашағын құрудың жаңа мүмкіндіктерін алу жолындағы тұлға.
Ол қазіргі ХХІ ғасырда Жаңа Қазақстанның — дамыған, бәсекеге қабілетті және әлемдегі сыйлы мемлекеттердің арасында өзін керемет қалыптастыра отыра, әрі қарай белсенді жалғастыруы қажет. Мемлекеттік жастар саясатының 2020 жылға арналған тұжырымдамасының миссиясы осында жатыр. Соңғы уақыттағы қабылданған «Жастар туралы» заң жастар ұйымдарының пікірінше қордаланған жастар мәселесін шешуге және олардың білім, медецина, еңбек нарығындағы қызығушылықтарын қорғауға ат салысады.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың ойынша «қазіргі таңда жаңа буын өкілдері жоғары интеллектуалды, энергияға толы күші мен талпынысын көрсетуде. Жастар еліміздегі реформалардың тірегі мен қозғаушы күшіне айналуда». Әрине республикамыздағы әр үшінші адам жастар қатарында болса, олардың қоғамда ықпалды топ екендігін аңғару қиын емес.Сол себептен Қазақстан жастарының жалпы жай-күйі билік жанынан құрылған жастар ісі бойынша арнайы органдардың бақылауында болуы орынды. Қоғамның, мемлекеттік құрылымның, өкілеттік өкімет органдарының назарын жастар проблемасына аударуының бірден бір айғағы – Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі құрамынан арнайы Жастар саясаты департаментінің құрылуы болды.Жастардың патриоттық сезімін, өз еліне деген сүйіспеншілігін арттыруда олардың әлеуметтік проблемаларын шешудің маңызы зор. Сондықтан, билік өкілдерінің жастарды әлеуметтік қорғау мәселесі бойынша атқаратын жұмыстары баршылық. Жастар мен билік арасындағы өзара әрекеттестіктің біріне — әлеуметтік саладағы әріптестік жатады. Қазіргі Қазақстан үшін жастар мәселесін шешуге бағытталған әлеуметтік қызметті құруда жастардың өз ынтасы мен жеке жауапкершілігінің айрықша мәнге ие екендігі айтпаса да белгілі. [1]
Біздің ойымызша, балалардың тәжірибесіздігінен жастар өздері не істеп жатқанын көрсете алмайды, жиі өз іс-әрекеттерінде қателеседі.
Бүгінгі таңда Қазақстанда ересек саяси ұйымдар бақылайтын жастар ұйымдары өте аз, ал ересек саясаткерлер өз пікірлері мен пікірлерін білдіреді.
Жарқын Түсіпбекұлы ағамызға (жастар сайтының Бас редакторы) қазақ жастарының саяси сауаттылығына баға беруін сұрағанда , біздің жастардың саяси белсенділігі жоғары емес деп айтқан болатын. Ішкі эмоцияларын әлеуметтік желілер мен интернет форумдарда шығарып жатады. Ол жердегі жазбалардың өзі конструктивті сыны жоқ, бас-көз демей төпелеуге негізделген ой-пікірлер ғана. Саяси мәдениеттің деңгейі азаматтардың қоғамда болып жатқан оқиғаларға , биліктің әрбір шешіміне, Парламент қабылдаған заңдарына бей-жай қарамауынан басталады. Соның бәрін жастар қадағалап отырады дегеніне сенбейді. Сонымен қатар кейбір мәселелер туралы әлеуметтік желілерде , түрлі сайттарда эмоция көрсетіп, шулатып жатуын, өзіндік пікірін, ұстанымдарын аңғартуы туралы айта келіп, жастардың дені баспанасыз, бірақ Үкімет жүргізіп отырған «Қолжетімді баспана» бағдарламасын бірі білмесе, бірі сенбейтіндігін айтты. Ал не себепті Үкіметке сенбейтіндігін түсіндіре келе, жастардың қоғам алдындағы жауапкершілікті әлі сезінбейтіндіктерін айтты. Олар сайлауға қатысып, дауыс берсе , берген дауысын бұлдай алатындығын, ал сайлауға бармаған адамда талап ету, құқық қорғау деген қарапайым нәрселер автоматты түрде жойылатындығын білмейтіндерін айта келіп, қазақ жастарының бейқамдық, қызығушылықтары жоқтығын
айтты. [2]
Айта келе, жастардың саясатқа араласпауларының басты себебі, белсенділіктің төмен болуы дер едік. Алдыңғы толқынның кейінгі толқынға көңілі толмайтын жағдайы бар. Кез келген ұрпақ кейінгіге күмәнмен қарайды. Бірақ бір шындыққа тура қарау керек, қанша жерден аға буынның іні буынға көңілі толмағанымен, бүгінгі заманда жастар көп мәселеде озық кеткен, әсіресе ақпараттық-технологиялық тұрғыда олардың білмейтіні жоқ. Оның пайдасынан зияны көп деп аға буынның да көңілі толмайтын жайы бар. Жастардан болашақта үлкен үміт күтер болсақ, сенім арта білуіміз керек. Қазіргі таңда еріктілер жұмысы белең алуда. Яғни әр шарада белсенділік көрсеткен жағдайын өздерін жан- жақты айқындауға, танытуға мүмкіндік алады.
Бүгінгі күні білім берудің инновациялық тәсілі жастардың саяси мәдениетін енгізуді талап етеді. Біз жастарды келесі жолдармен қолданылатын саяси мәдениетке үйретуге пайдалы деп санаймыз:
Кездесуге өзекті мәселелер, сондай-ақ қалалар мен аймақтарды дамыту шаралары талқыланды.
1) ынтымақтастық пен тұрақтылықты арттыру мақсатында өңірлік деңгейде жастар саясатын қарастыру;
2) ашықтық пен есеп берудің жеткілікті деңгейі бар жастар саясаты;
3)жеткілікті дамудың нәтижелі-бағдарланған бағдарламасы сапалық және сандық көрсеткіштер болып табылады;
4) жастардың, оның ішінде үкіметтік емес ұйымдардың кәсіби кадрларын бағалау;
5) жас азаматтардың қатысуы;
6) жастар саясатын әзірлеу және іске асыру саласында жоғары оқу орындары,кәсіптік білім беру мекемелері мен жұмыс берушілер арасындағы қатынастарды жандандыру.
7) нақты міндеттерді орындауға студенттерді кәсіби бағдарлау, қадағалауды жүзеге асыру; 8) Ұлттық жастар саясатын жүзеге асырудың жалпыеуропалық бағдарламасын қарау.
Қазіргі жастар, саяси ақпаратты, атап айтқанда мемлекеттік саясат туралы білім жағдайында олардың дамуында Қазақстан жеке қызығушылық таныта бастады. Студенттердің қоғам өміріне, саяси процестерге, мемлекеттік басқару органдарының қызметіне, автономды процестерге қатысуын басшылыққа атап айтсақ болады. Жастардың қоғамдағы әлеуметтік үдерісті саяси түсінуге ұмтылуына ықпал етуі ұлттық институттар мен жастар ұйымдарының әріптестігін нығайтуды,жастардың мемлекеттік органдардың қызметіне қатысуын,мемлекеттік қадағалауды, әлеуметтік-саяси процестерді қамтиды.
Қазақстандық жастар қоғамының саяси құндылықтарын дарыту бойынша жұмыс, олардың теріс саяси ықпалға қабілеттілігін дарыту. Қоғамдағы проблемаларды шешу үшін қоғамды біріктіруге, адамдардың бірлігіне ықпал ететін жастар саясатының бастамаларын қолдау. Жастардың саяси көңіл-күйін дұрыс бағытта үнемі мониторингілеу. Мүдделі информатиканы қалпына келтіру тәсілдерін талқылау:
Жастардан соңғы 2 жылда әр түрлі оқиғалар мен құбылыстарда мынандай болжамда жауап берді: жиі, сирек не қаралмады. Олардың жауаптарымен танысуды ұсынамын (пайыздар барлық сұралған 33 респонденттердің жалпы санынан келтірілген). «Теледидар бойынша жаңалықтарды қалай жиі көресіз?» деген сұраққа 33 респонденттер әр түрлі жауап берді.Олардың 44% — ы «жиі», 46% — ы «сирек», 10% — ы «қарамайды» деп жауап берді. Көбінесе жастар өз аймағының, елінің, интернет желілерінен жаңалықтарды біледі, осылайша 65%-ы «жиі», 30% — «сирек», 5% -«қарамайды» деп жауап берді.
Жастар достарымен, таныстарымен олардың өңірінен, елдерінен, әлемінен шыққан жаңалықтарды, оқиғаларды сирек талқылайды, сұралғандардың 46%-ы «жиі», 45%-ы «сирек», 9% — ы осындай «қарамайды, катыспайды» деп жауап берді.
Сонымен қатар, «Саяси іс-шараларға қатысасызба?» деген сұрақ қойылған болатын. Респонденттердің жауаптарна сүйенсек, жастар бұрынғысынша іс-шараларға, флэшмобтарға өте сирек қатысады, 74% ондайларға “қатыспаймын, қарамаймын” деп жауап берді, 20% осындай іс — шараларға «сирек» қатысатынын атап өтсе, 6%-ы осындай іс-шараларға жиі қатысатынын айтқан болатын.
Саяси сауаттылығы жеткіліксіз тұлғаның азаматтық позициясы, отансүйгіштік санасезімі туралы не деу мүмкін? Саясаттан тыс, адам қызметінің басқа да салаларында оқитыны, жұмыс істейтін жастарда кәсіби қызметте, қоғамдық өмірде азаматтық белсенділік танытулары үшін олар мемлекет саясатын, өз саласындағы мемлекет саясатының басымдықтарын жақсы білуі, оларға сүйенуі керек. Саяси сауатты жастар қоғамдағы саяси үрдістерге ықпал ете алатын, әсіресе мемлекетті басқаруға, басқару органдары ісіне қоғамдық көмек беруге дайын болады. Немесе өз қызмет саласында (білім, ауыл щаруашылығы, өндіріс т.б.) мемлекеттік саясат ұстанымдарын жүзеге асыруға саналы түрде кіріседі. Саяси сауаттылық жастардың саяси сезімдерін тәрбиелейді. Қоғамдағы саяси оқиғалар мен процестерді дұрыс қабылдауға, өзі іс-әрекетінде басшылыққа алуға, қоғамға теріс саяси-идеологиялық әсерлерге берілмеуге қабілеттілікті қалыптастырады. Сонда ғана жастарымыз тәуелсіз Қазақстанның саяси құндылықтарын қорғауға даяр болады.
Аталғандай, сауалнаманың мәліметтері жастардың саяси белсенділігі әлі де қалыптасу сатысында екенін тағы да дәлелдейді. Көптеген жастар саясатқа қызығушылық танытпайды, өз көзқарасын қорғауға, өздерінің саяси мүдделерін іске асыруға дайын. Жоғарыда айтылғандарды негізге ала отырып, біздің еліміздің Үкіметі жастарға қолдау көрсетуге, олардың саясатқа деген қызығушылығын қолдауға және оны одан әрі дамытуға қадам жасауы тиіс. Өйткені, дәл осы жастар алдыңғы буын адамдарының орнына келеді, дәл осы адамдар біздің еліміз ұмтылатын азаматтық қоғамды қалыптастыра алады. Билік жастарға қызығушылық танытуға, жастар саясатын дамытуға тиіс. Жастар мемлекеттің оларға қамқорлық жасайтынын, оларға қызығушылық танытатынын, оларды тыңдай білуі және түсінуі тиіс. Тек сол кезде ғана жастардың белсенділігі жоғары болады, бұл азаматтық қоғамды қалыптастыруға көмектеседі.
Қорытындылай келе, сауалнаманың мәліметтері жастардың саяси белсенділігі әлі де қ алыптасу сатысында екенін тағы да дәлелдейді. Көптеген жастар саясатқа қызығушылық тан ытпайды, өз көзқарасын қорғауға, өздерінің саяси мүдделерін іске асыруға дайын. Жоғарыда айтылғандарды негізге ала отырып, біздің еліміздің Үкіметі жастарға қолдау көрсетуге, олар дың саясатқа деген қызығушылығын қолдауға және оны одан әрі дамытуға қадам жасауы тиі
с. Өйткені, дәл осы жастар алдыңғы буын адамдарының орнына келеді, дәл осы адамдар бізді ң еліміз ұмтылатын азаматтық қоғамды қалыптастыра алады. Билік жастарға қызығушылық т анытуға, жастар саясатын дамытуға тиіс. Жастар мемлекеттің оларға қамқорлық жасайтынын , оларға қызығушылық танытатынын, оларды тыңдай білуі және түсінуі тиіс. Тек сол кезде ға на жастардың белсенділігі жоғары болады, бұл азаматтық қоғамды қалыптастыруға көмектес еді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Мемлекеттік жастар саясатын іске асыру механизмдері https://stydopedya.ru/2_29284_memlekettik-zhastar-sayasatin-iske-asiru-mehanizmderi.html
2.Жастардың саяси белсенділігі жоғары емес https://alashainasy.kz/politic/jastardyin-sayasi-belsendlg-jogaryi-emes-50811/
3. Жастардың саяси мәдениетін қалыптастыру: құндылық бағдарлар мен жаңашыл тәсілдер https://articlekz.com/kk/article/15906