Жан-Батист Мольер: «Сараң» комедиясы

«Сараң» — 1668 жылы жазылған бес перделі комедия. Мольер бұл шығармасында ежелгі римдік драматург Плавттың «Алтын құмыра» пьесасындағы сарынды қолдана отырып, өз заманының әлеуметтік мәселелерін, отбасылық қарым-қатынастар мен ақшаның адам психологиясына әсерін шебер суреттейді.

1. Басты кейіпкерлер

• Гарпагон — басты кейіпкер, өте бай, бірақ шектен шыққан сараң адам. Ол үшін ақша — өмірдің мәні.

• Клеант — Гарпагонның ұлы, Марианаға ғашық. Әкесінің сараңдығынан үнемі ақшадан тарығып жүреді.

• Элиза — Гарпагонның қызы. Ол Валерге ғашық, бірақ әкесі оны ешқандай жасаусыз-ақ бай шал Ансельмге ұзатпақшы.

• Валер — Элизаның сүйіктісі. Элизаға жақын болу үшін Гарпагонның үйіне басқарушы болып орналасқан.

• Мариана — Клеанттың сүйіктісі, кедей, бірақ ибалы қыз. Оған Гарпагонның өзі де үйленгісі келеді.

• Фрозина — жеңгетай, қу әйел.

• Лафлеш — Клеанттың қызметшісі, Гарпагонның жасырған ақшасын тауып алатын адам.

2. Шығарманың қысқаша мазмұны

Оқиға Гарпагонның үйінде өтеді. Гарпагон өз балаларының бақытынан бұрын, оларды тиімді (шығынсыз) тұрмысқа беріп, өзінің байлығын арттыруды ойлайды. Ол бақшасындағы жерге 10 000 алтын салынған сандықты көміп тастап, оны біреу ұрлап кете ме деп үнемі үреймен өмір сүреді.

Негізгі тартыстар:

1. Әке мен баланың арасындағы махаббат бәсекесі: Гарпагон ұлы Клеант ғашық болған Марианаға өзі үйленуді шешеді. Бұл отбасы ішіндегі үлкен жанжалға ұласады.

2. Элизаның тағдыры: Гарпагон қызын ешқандай қалыңмалсыз немесе жасаусыз алатын егде тартқан Ансельмге бермек болады.

3. Ақшаның жоғалуы: Қызметші Лафлеш Гарпагонның көмілген сандығын ұрлап алады. Гарпагон есінен тана жаздап, бүкіл әлемді, тіпті өзін де ұры деп күдіктене бастайды.

Шешімі: Шығарманың соңында Валер мен Мариананың ақсүйек Ансельмнің баяғыда теңіз апатында жоғалып кеткен балалары екені анықталады. Ансельм барлық үйлену тойының шығынын өз мойнына алуға келіседі. Ақшасына қайта қауышқан Гарпагон балаларының бақытына кедергі келтіруді қойып, өз «алтын сандығымен» қала береді.

3. Идеясы мен маңызы

Мольер Гарпагон бейнесі арқылы адамның ақшаға деген құмарлығы оны қаншалықты деңгейге түсіретінін көрсетеді.

• Күлкі мен сын: Гарпагонның өз ақшасы үшін жылауы, айналасындағылардың бәрінен күдіктенуі күлкілі болғанымен, оның өз балаларының тағдырына немқұрайлылығы — үлкен трагедия.

• Адамгершілік: Автор шынайы махаббат пен адалдық (Валер мен Элиза, Клеант пен Мариана) кез келген алтыннан қымбат екенін дәлелдейді.

«Сараң» комедиясы бүгінгі таңда да әлемдік театр сахналарында жиі қойылатын өзекті шығармалардың бірі болып қала бермек.