Наурыз – көктем мерекесі, жаңа өмірдің бастауы
Наурыз — әлемнің көптеген елдерінде атап өтілетін ерекше мереке. Ол тек қана табиғаттың жаңаруының, көктемнің келуінің емес, адамдардың көңілі мен өмірінің де жаңаруының белгісі. Наурызды атап өту дәстүрлері мен салттары әр елде әртүрлі болса да, негізгі мәні бір — жаңа жылдың басталуы, жақсы өмір мен бақыттың символы.
*Наурыздың тарихы мен маңызы*
Наурыз сөзі парсы тілінен аударғанда «жаңа күн» дегенді білдіреді. Бұл мереке көктемнің теңелген күнін, яғни 21-22 наурыз күндері, күн мен түн теңесетін сәтті білдіреді. Бұл уақыт табиғаттың жаңаруымен, жаңа өмірдің басталуымен байланысты, сондықтан Наурыз халықтар үшін қуаныш пен үміттің, бақыт пен тыныштықтың мерекесі болып саналады.
Наурыздың тарихы тереңге кетеді. Бұл мереке бірнеше мыңжылдықтар бойы атап өтіліп келеді. Оның бастауын ортағасырлық парсы және түркі халықтарының мәдениеттерінен алуға болады. Қазақстанда Наурыз күнін көне заманнан бері тойлаған. Әрине, уақыт өте келе, Наурыздың мәні мен салттары өзгеріп, жаңарғанымен, оның басты идеясы сақталған — адамдардың бір-біріне деген құрметі, өзара сүйіспеншілігі, жан дүниелерінің тазалығы.
*Наурызды тойлау дәстүрлері*
Наурыз мерекесі Қазақстанда, Орта Азияда, Кавказда және басқа да көптеген елдерде кеңінен аталып өтеді. Әр елдің өзіне тән салт-дәстүрлері болса да, кейбір жалпы ерекшеліктері бар.
*1. Үй тазалау және жаңа киімдер кигізу:* Наурыздың алдында адамдар үйін мұқият тазалайды. Бұл, бір жағынан, өткен жылғы кедергілер мен қиыншылықтардан арылуды білдіреді. Жаңа киімдер алу да маңызды дәстүр болып саналады, себебі ол жаңа өмірдің басталғанын, адамдардың өздерін жаңа үмітпен қарсы алғанын көрсетеді.
*2. Наурыз көже:* Қазақ халқында Наурыз мерекесінде ерекше тағам — Наурыз көже дайындалады. Бұл көжеде жеті түрлі ингредиент болады: су, ет, дәнді дақылдар, сүт, май, тұз, қант. Ол адамдардың бірлігін, татулығын және байлықтың көптігін білдіреді. Бұл тағамды бірінші болып үй иесі дәмін татып, қалғандарына бөліп береді.
*3. Әсем әндер мен билер:* Наурызда дәстүрлі әндер шырқалып, билер биленеді. Бұл тек көңіл көтеру үшін емес, сол арқылы халықтың мәдениеті мен өнері дәріптеледі.
*4. Көше мерекелері:* Наурыз мерекесі кезінде қалалар мен ауылдарда көше мерекелері, базарлар мен ойындар өткізіледі. Бұл шаралар халықтың бір-бірімен қауышып, жаңа жылды қуанышпен қарсы алуына мүмкіндік береді.
5. Кешке жақын дастарқан жайылады:* Бұл күні адамдар бір-біріне қонаққа шақырып, мейірімділік пен жылылық танытады. Мейрамның соңында дәстүр бойынша дастарқан жайылып, отбасы мүшелері мен достар бірігіп, жылы тілектер айтады.
*Наурыздың қазіргі заманғы мәні*
Қазіргі таңда Наурыз — тек дәстүрлі мереке ғана емес, ол халықаралық деңгейде атап өтілетін ұлы мереке. Әлемнің әр түрлі елдерінде, сондай-ақ Қазақстанда, Наурыз бейбітшілік, келісім мен толеранттылық символы ретінде дәріптеледі. Осы күндері адамзаттың бірлігі мен татулығы, мәдениетаралық қарым-қатынастарды нығайту мәселесі көтеріледі. Сонымен қатар, Наурыз табиғатпен үйлесімде өмір сүруге, адамзаттың және жердің арасындағы байланысты жаңартып, табиғатты қорғауға деген шақыру болып табылады.
*Ұлыстың ұлы күні* ретінде, Наурыз бізге өмірді жақсартуға, болашаққа үмітпен қарауға, бірге болуға, бір-бірімізді түсініп, қолдау көрсетуге үйретеді. Қазақ халқында «Наурыз – жақсылықтың бастамасы, бақыттың есігі» деген нақыл сөз бар, және бұл сөздің астарында үлкен мән жатыр.