ЕРКІН ЖОЛ ҰЗЫНДЫҒЫ – микробөлшектердің (молекулалардың, атомдардың, қарапайым бөлшектердің) өзі тәрізді басқа бөлшектермен тізбектес екі соқтығысы арасында жүрілген жолының орташа ұзындығы. Соқтығысулар әртүрлі серпімді, серпімсіз, қоздырғыш немесе иондағыш бола алатындықтан соқтығысулар аралығындағы еркін жол ұзындығы да сәйкес түрде әлгілерге сәйкес аталады. «Еркін жол ұзындығы» ұғымы алғаш рет газдардың кинетикалық теориясында пайдаланылды. Егер 1 секунд уақытта газ молекуласы өзіндей молекулалармен ν рет соқтығысса және соқтығысулар аралығында бірқалыпты әрі түзу сызықты қозғала отырып орташа υ жол жүретін болса, осы жолдың ұзындығы l =
υ/ν = 1/ (nσ2 ), мұндағы n – бірлік көлемдегі (газдың тығыздығы) молекула саны, σ –молекулалардың эффектілі қимасы. Қалыпты жағдайдағы кәдімгі газдар молекулалары үшін l ~ 10–5см, бұл шама молекулалар арасындағы орташа қашықтықтан 100 есе артық.
Эффектілік қима ұғымын классикалық тұрғыдан қарастырған кезде және еркін жол ұзындығы зарядталған бөлшектердің серпімді с о қ т ы ғ ы с ул а р ы н а
Газ молекуласының еркін жол ұзындығы қатысты мағынасын жо-
яды, себебі иондардың (электрондардың) атомдармен (молекулалармен) өзара әсерлесуі қашықтан да жүзеге асырылады.