Қозғалмалы және айналшақты роторлар,пайдалану кезіндегі қиындықтар және алдын алу.

 Қозғалмалы және айналшақты роторлар,пайдалану кезіндегі қиындықтар және алдын алу.

 

Роторлы және қозғалмалы айналшақты монтаждау және экспуатациялау роторы дұрыс және жаңаша бақылап қарау роторды қысқаннан кейін келесі жұмыстарды тексереді.

10.1 – сурет

1. Ротордың дұрыс монтаждалуы.
2. Ротор үстеліндегі статорлық құрылғының жағдайы. Қосқан кезде және ротордың статорлық құрылғысы жұмыс үстелінде вшық күйінде болуы қажет, өйткені ротор қосулы күйінде статорлы құрылғы жабық болса, оның үзелдерінің біртіндеп сынуына әкеп соғады.
3. Тісті берілістің жағдайы және қолмен істейтін бастың валдық подшивниктерінің жағдайы. Басты вал, бір жұмыстағы шынжырлы дөнгелек оңай айналу қажет. Қажалусыз және соққысыз болуы керек.
4. Вкладыш және зажимдердің біріктіретін защелктердің жағдайы. Защелктер қолмен оңай айналуы керек.
5. Пневматиналық клиньдердің жағдайы. Сондықтан басты назарды клиньдердің біріктіріліп бастаушыға қарай және плашектер мен клиньдердің біріктірілген жағдайына аудару.
6. Клиньдердің ауырлықсыз жұмысы.
7. Ротордағы майланудың мөлшері және сапасы, және де клиньдердің қажалатын үстерінің майлануы.
8. Галбналардың біріктірілген жағдайы және сенімділігі, шпилкалар және пробкалардың жағдайы.

Роторды эксплуатациялау процесінде әрбір вахталық жұмыс алдында және жұмыс кезінде келесі жұмыстарды орындайды. барлық түйіндердің бекіту беріктігін тексеріледі, бұнымен бірге бағытталатын бекітілген сынаға және сынадағы планетаға (соңынан түскендері апатқа ұшырайды), ерекше назар аударады ; май ыдысына кір түспеуі үшін ротор стол бетін жуады; ротордағы деңгеймен жағылау сапасын бақылайды; эксплуатциалау бойынша инструкцияға сәйкес үйкелген бетіне майлап және ауыстырып отырады ; негізгі білік нығыздалыуы арқылы май ақпауын қалпы бақылайды және подшивник темпыратурасы 70  жоғарлағанда жумысты тоқтатады және подшивник ала қыздырылған бөлігін алады . Степр құрылғыларды және шертпенің түзетіліуін ба бақылайды. 1с пестесінде ротор жұмысы кезіндемүмкін дефектілер және жою әдістері келтірілген . Ротордың дефектті немесе сынғандығы пайда болған кезінде жұмысты тоқтатып жөндеу жұргізіу керек. Ағымды жөндеу кезінде реторды бөлшектерді немесе негізгі емес детальды ауыстырады (Қысқыштар, шынжырлы доңғалақтар, және.т.б), ақауланған бекітілетін детелдарды ауыстырады. Шертпелі және басқа ұсақ детелдерды жөндейді, майын аустырады.

 

Кесте – 6.2

Мүмкін дефектілер	Дефектілер себептері	Дефектілерді жою әдістері
Ротор корпусы аса қызады   Ротордың бір жақты қызуы     Ротор столы айналу кезінде дірілдейді     Ротор столының қажалуы Біліктің үлкен мофті     Ротор столындағы жақтың қажалуы     Ыдыстағы май тез ластанады     Конустық жұп соққымен жұмыс істейді	Май ыдысында май өте көп немесе жеткіліксіз, майдың лас болуы Ротор столының центр төбесінің сәйкес келмеуі Стол тіреуішінің үлкен мофті   Тірек подшивниктің мофтісі реттелген   Ротор столынан тіреуіш қатарынан шығуы Білік подшивниктің тозуы Сьол ұяшығының бұрышына жабыстырылуы Ыдысқа жуғыш сұйықтықтың түсуі Конустық жұптың тістері арасындағы саңлау дұрыс реттелмей, тістердің көп пайдалануы және сынуы	Деңгейге дейін майды қосу немесе артық майды азайту, майды ағызып, ыдысты жуу немесе жаңа маймен ауыстыру, тығыздалу қалпын тексеру Саңлауөсіне қатысты ротор центрінің дұрыстығын тексеру және сәйкес келмеу жағдайында центрін анықтау.
		Люфті мөлшерін реттеу Роторды жөндеуге жіберу Роторды жөндеуге жіберу Стол ұяшығы және жақтар бұрышында 10 *450 фаскасын кесу Лабиринтті тығыздық жөндеуін тексеру Конустық жұптың біліктік қақпақшасының астындағы қабаттағы тістер арасындағы саңылауды ретеу, тістердің үлкен сынуы кезінде

 

Конустық жіберілуде үлкен роторлық айналу моментінің берілуіне келтіріледі. жұмыс кезінде соққы тістердің сынуы болып табылады. бақылауды кіші шестернядан бастау керек. модульдің 10 – 12 % қалыңдығы бойынша тістің сынуы тісті өлшегішпен анықталады, сондай ақ тістің сынуы кезінде шестернялы ротор бойынша жаңасына ауыстырылады. білікке орналастыру үшін шестерняны 100 – 120 С^о қыздырады. жөндеу кезінде шір бөлшектенбейді, өйткені осы жақсы орныққан столмен байланысқан. жөндеу сыртқы конус бойынша тістер бетінің егелуіне бөрененің кесілуіне  келеді. тістің қалыңдығы бойынша өңдеу кіші шестерня тістер қалыңдығымен сәйкестенеді. Тістер сынған кезде шірді жаңалайды. бұнымен ескі шірді автогенді қыздырғышпен кеседі. жиылған конустық берілісте шекті саңлау механикалық талапқа сәйкес шегінде орналасу керек.

Монтаж және қозғалмалы эксплуатациялық айналым. Бірінші қозғалмалы айналым жобасы мұнай – газ жұмысында 1986 жылға жатады. Қоз,алмалы айналым құрылымының біреуі 10.2 – суретте көрсетілген.

 10.2 – сурет. Айналмалы бұрғылау қондырғысы  УРБ – 2A – 2.

1 – гидродвигатель; 2 – втулка; 3 – қосылу муфтасы; 4 – біріншілік білік; 5 – шестерна блок; 6 – аралық білік; 7 – шестерналар; 8 – тісті дөңгелек; 9 – шықпалыбілік; 10 – рычак; 11 – білікше; 12 – сүйеніш втулкасы; 13 – жуылу сальнигі; 14 – сүйеніш подшивниктері.

Қозғалмалы айналымның басқалармен салыстырғанда біршама артықшылығы бар:

1. үлкен қадам берілісіесіз қамтамасыздандырады (8 – 10 m) және құрал өтпелілігі ұңғыма забойынсыз.
2. Кез – келген ұңғыма бағытына толтыру мүмкіндігі бар.
3. Қозғалмалы айналым және УПИ – дың үлкен қолданысында көтермелі құрал орнына ұңғыма ауызынан босату операциясы қарастырылмайды.
4. Бұрғылау трубасының кез – келген дяметріне қарамастан пайдалану мүмкіндігі бар.
5. Бұрғылау біруақыттың басты отырғызу қаталының қиындатылған өту жағдайына қондыру мүмкін. (Валдық – малта тастық, құмда, жүзгіде және т.б
6. Зажамды оқтарының жоқтығы, айналмалы момент және күшейту берілісінің ұзындық мүмкіндігін шектейді.

7. УПИ қолдану кезінде лебетканы шектеу есебінен қазба қондырғылар құрлымдары және көтергіштер есебінен мүмкін.
8.  Қоғалмалы айналым кезінде проецестың өсіуі автоматтандырылады және меканикаландырылады. Қозғалмалы айналыммен орнату жетеіліксіздігін есепке алу керек:

1. Маңызды қаттылық қондырғысына бағатталған құрылғылар қажеттілігі.
2. Құрал-сайманға қосымша жүктемемен бұрғылау кезіеде белгілі қаттылықта құбырлардың қолдану қажеттілігі.

Қозғалатын айналымдардың Эксфлуатация-технологиялық нәтижелерінде әмбебап болып табылады, үйткені онда роторлар сияқты шпленделді айналымдардың қажетті сапалары біріктіріледі.

   Бұрғылайтын қондырғылар жылжымалы айналымдар түлі геологиялық шарыттарында және тіктерде бұрғылау саңылауында қолданылады. Жылжымалы айналымдар жер бетінің бұрғылауы үшін және 6000м және одан астам тереңдіктен жер асты саңылау орнатуда қолданылуы мүмкін. УПИ және қозғалмалы айнадым арасындағы қондырғырың белгіленуіне тәуелді.

10.3 суретте бұрғылау қондырғысында УПИ мен бірге айналу монтажынан кең таралған сұлбалары көрсетілген.

     10.3 сурет. Жылжыиалы айналымдардың апалас көтергіштері

1 — жылжыиалы айналым;

2 – гидроцилиндр;

3 – роликтер;

4 – арқан.

10.3 a Суретте екі дүркін қайтымды плиспат жүйесі арқылы жылжымалы айналымды орналастыратын гидроцилиндрдегі көтергіш сұлбасы.

Басқа нұсқада екі дүркінді қайтымды плиспатпен әдетте саңылау өстеріне қатысты симметриялы орналасқан екі жүйелерді қолданатын көтергіштер.(сурет 10.3 б) келтірілген.

10.3 в Суретте 1 гидроцилиндрді 2 жақта дөңгелекті кранштеинмен 2 жағында жылжымалы айналымды қамтамасыз ететін сұлба көрсетілген.

10.3г Суретте идентивті жоғарыда сипатталған сұлба, бірақ арқанның бекітілу әдісі керісінше, бұл жағдайда бұрғылау орнатқышына бекітілген жылжымайтын арқанның ұштары бекітілген.

10.3 a Суретте подчемник схемесы келтірілген, онда, кері колиспаттың екі жүйесі арқылы қозғалатын айналым орналастырады.

Подчемниктің басқа вариантында екі кері полиспатында, әдетте скважинасының симметриял қатынасында орналасқан және бірге жұмыс жасайтын осындай жүйелер қолданылады.

Суретте ашық түрінде екі жақты кринштеин ілмек арқылы қозғалатын айналымның қос бетін ілгіштігін қамтамасыз ететін схемасы көрсетілген.

Суретте бірден жоғары сипатталған қимасы тек канатты бекітудің басқа тәсілі көрсетілген.

Мұндай жағдайда, бұрғылау қондырғысы базасында бекітілген канаттың жылжымайтын ұшы болады.

 

16. Бұрғылау қондырғысының ұршықтары мен превенторларды пайдаланылуы және қиындық тудындайтын жағдайлардың алдын алу.

 

Ұршықтың сенімді және ұзақ уақыт жұмыс жасауы оның дұрыс пайдаланылуына байланысты болады.

Ұршықтарды жаңа бұрғылауда пайдаланудың алдында келесілерді тексереді:

1. Стволдың дұрыс айналуын. Ствол жұмысшы қолмен ұзындығы 1м болатын кілт ұстағышына түсірілген күшпен айналуы тиіс. Егер ствол айналмаса, онда ішкі құбырдың нығыздалуын сәл әлсірету керек. Егер ол жағдайда айналмаса, онда ұршықты ауыстыру қажет.
2. Ствол мен переводниктің сыртқы бақылаудағы жағдайын. Егер жарықша табылған жағдайда немесе тозған болса, оны жөндеуге жөнелту керек.
3. Мойынның, ұршық қақпағының және төменгі фланецтің сенімді бекітілуін; бұл жағдайда гайканың айналып, шығып кетуін болдырмау мақсатында оның  дұрыс бекітілуіне баса назар аудару қажет.
4. Штроптардың сыртқы тексерудегі жағдайын және оның саусақта айналуын.
5. Тік жайдағы ұршықтағы майдың деңгейі мен сапасын. Қажет болса, тағы да май қосады немесе оны жаңасымен ауыстырады.
6. Төменгі нығыздаудың жағдайын.  Егер одан май аққан жағдайда асбографитті манжет пен севанитті сақинаны ауыстырады. Севанитті нығыздағыштың іші қою маймен толтырылады.
7. Штроп саусақтарындағы майлылықты.

9.1-сурет. Вертлюг:

1-мойын; 2-ішкі құбыр; 3-қақпақ; 4-нығыздағыш; 5-штроп; 6-корпус; 7-саусақ; 8,12-радиальды роликті подшипниктер; 9-негізгі тіректі конусты роликті подшипник; 10-тіреуіш тақта; 11-көмекші тіреуіш подшипник; 13-нығыздағыш; 14-ұршық діңі; 15-аударма

 

Әр вахтаның басы мен жұмыс кезінде ұршықтың дұрыс пайдаланылуы үшін келесі шарттар орындалуы тиіс: түйіндердің сенімді бекітілуін тексеру, майдың жағдайы мен оның ваннадағы деңгейін қадағалау, подшипниктердің жағдайын тексеру, егер олардың температурасы 70⁰С-дан асқан жағдайда жұмысын тоқтату және себебін анықтау; нығыздауды қадағалу, егер нығыздаудан май аққан жағдайда жұмысты тоқтату және қателерді болдырмау.

 

Ұршықтың жұмысы кезінде пайда болатын ақаулар және оларды жою тәсілі

9.1-кесте

Пайда болатын ақаулар	Ақаулардың пайда болу себептері	Ақауларды жою тәсілдері
Ұршық  корпусы күшті қыздырылады           Ұршық стволы үлкен күшпен бұрылады немесе мүлдем бұрылмайды                   Ұршық стволының үлкен радиалды люфтасы бар       Төменгі нығыздағыш арқылы майдың ағуы   Төменгі нығыздағыш арқылы сұйықтың ағуы       Қақпағы бар бұру қосылысы арқылы сұйықтың ағуы Стволы бар аударушының резьбалы қосылысы арқылы сұйықтың ағуы	Май ваннасында майдың көп болуы немесе жетіспеушілігі. Майдың ластануы       Қажымайтын подшипниктің люфтасының реттелуі дұрыс жасалмаған. Сальникті нығыздағыштар қатты қысылған   Қажымайтын подшипниктің люфтасының реттелуі дұрыс жасалмаған       Негізгі немесе жоғарғы қажымайтын подшипниктің сепараторы бүлінген. Стволдың орталаушы подшипниктері тозған Сальниктер жеткілікті созылмаған Сальниктердің тозуы Манжеттердің жеткілікті созылмауы немесе олардың тозуы Үлкен тозық немесе ішкі құбырдың жуылуы Прокладка тесіліп қалған   Аударушының әлсіз бекітілуі немесе резьбаның ақауы	Деңгейге дейін май құю немесе артық бөлігін төгіп тастау. Майдың сапасын тексеру, майды ластанған кезінде төгіп тастау, ваннаны керосинмен шаю және жаңа май құю Реттелуін тексеру     Герметикалығын бұзбай нығыздағыштың ішке тартылуын әлсірету Люфтаны жоғарғы қажымайтын подшипниктің қысқыш гайкасы арқылы реттеу. Гайканың бір айналымы люфтаның мөлшерін 2 мм-ге өзгертеді. Ұршықты жөндеуге жөнелту       Сальниктерді тарта түсу   Сальниктерді ауыстыру Манжеттерді тарта түсу немесе жаңаларын қою   Ішкі құбырды ауыстыру   Прокладканы ауыстыру   Аударушыны толық бекіту. Ұршықты жөндеуге жөнелту

 

Превенторлардың түрлері

Плашкалы превентор. Превентор айналмайтын бұрғылау колонналарын герметизациялау үшін арналған.

 

9.2-сурет а – жанынан қарағандағы төрттік кесу түрі, б – үстіне қарағандағы төрттік кесу түрі.

 

1-корпус; 2-плашка; 3-трубкалар; 4-жақ қақпақ; 5-фланец; 6-заглушка; 7-цилиндр; 8-поршень; 9-вилка; 10-шток; 11-нығыздағыш; 12-қақпақ; 13-втулка; 14-штуцер; 15-стакан; 16-винт

Әмбебап превентор

9.3-сурет

1-сақтандырғыш төлке;

2-штуцер;

3-нығыздағышш сақина;

4-резиналы нығыздағыш;

5-поршень;

6-нығыздағыш манжета;

7-превентор корпусы

 8-шектегіш;

9-қақпақ

  Айналушы превентор айналдыра бұрғылауда ұңғыма сағасын герметизациялау үшін қолдануға арналған.

 

9.4-сурет 1-корпус; 2-манжета сүйегі; 3-манжета; 4-фланец; 5-басқыш пластина; 6-тірек беті; 7-нығыздағыш; 8-тіректің қосылатын қақпағы; 9-бағыттаушы; 10-айналушы түйіннің корпусы; 11-роликті подшипник; 12-тірек сақиналары; 13-шарикті подшипник; 14-төлке; 15-айналушы төлке

 

17. Ұңғыларды газлифтілі пайдалану кезіндегі қиындықтар

 

Газлифтілі көтергіштер конструкциясы

Газлифті ұңғы – дәл фонтанды ұңғының бірі болады, тек мұнда сұйықты газдауға жетпейтін  газ  жер бетінен ранайы канал арқылы жіберіледі.

Нақты жағдайларда газлифтілі ұңғылардың жұмысына қжетті екі канал екі қатарда орналасқан құбырлармен құрылады, яғни ұңғыға бірінші (сыртқы) және екінші (ішкі) құбырлар қатары. Үлкен диаметрлі (әдетте 73-102мм) сыртқы құбырлар қатары бірінші түсіріледі. Аз диаметрлі (48,60,73 мм) ішкі құбырлар бірінші құбырлар қатарына түсіріледі. Осылай екі қатарлы көтергіш пайда болады, онда әдетте сығылған газ құбыр аралық кеңістікке (бірінші мен екінші құбырлар арасына), ал газсұйықты қоспа ішкі екінші құбырлар қатарымен көтеріледі (сур. 20,а).

Бірінші құбырлар қатары перфорация интервалына дейін, ал екіншісі (қысым бірлігінде болатын СКҚ табанын  динамикалық деңгейге батыру газдың жұмыс қысымына тең болатындықтан) газдың қысымына сәйкес динамикалық деңгейіне түсіреді. Екі қатарлы көтергішпен жабдықталған газлифтілі ұңғыда нақты динамикалық деңгей сыртқы құбыр аралық кеңістікте – шегендеу құбыр мен бірінші құбыр қатарында белгіленеді.

                    Сур. 20- Газлифтілі көтергіштер конструкцияясының сұлбалары:

а – екіқатарлы көтергіш; б – біржарым қатарлық көтергіш; в – бір қатарлы көтергіш;

г —   жұмыс қуысы бар бір қатарлы көтергіш.

Егер құбыр сыртындағы кеңістік жабық болса, онда ол жерде газдың бірнеше қысымы болады, ал нақты және жұмыс қысымы сыртқы құбыр аралық кеңістікте газдың гидростатикалық қысымы мен деңгейге батырудың қосындысынан тұрады:

   

немесе

            (4)

Екі қатарлы көтергіштер бұрыңғы кезде ұңғыларды пайдалану құм бөлінумен қиындалған кезде кеңінен қолданыс тапқан. Шегендеу тізбегіне қарағанда  көтерілетін арынның жылдамдығы бірінші құбырлар қатарында  көп болады. Сондықтан, бірінші қатардың табаны түпке дейін түсіріледі.  Динамикалық деңгейді өзгерту, өнім алуды арттыру немесе басқа да себептерге байланысты екінші құбырлар қатарын қажеттілікке қарай тез өзгертуге болады. Өсындай өзгерту кезінде бірінші қатар орнында қалады. Бірақ екі қатарлы көтергіш – металы көп болатын құрылым, сондықтан да қымбат. Пайдалану тізбектің саңылаусыздығының болмауында оның қолданылуы тиімді. Екі қатарлы көтергіштің бір түрі –бір жарым қатарлы көтергіш, (сур. 20,б) оның бірінші құбыр қатарының металын экономдау мақсатында (екінші құбыр қатарынның табанынан төмен) кіші диаметрлі құбырдан хвостовик бөлімі болады. Бұл конструкцияның металдықсиымдылығын азайтады, көтерілу сұйықтың жылдамдығын арттыруға мүмкіндік береді, бірақ батыруды артыру үрдісін қиындатады, яғни екінші қатарды ұзарту, өйткені ол үшін алдын ала бірінші құбыр қатарынілуін өзгерту керек. Бір қатарлы металдығы аз блатын көтергіштің сұлбасы сур.20, в-да келтірілген.  Газ құбыраралық кеңістікке беріледі және газсұйықты қоспа ұңғының дебитімен және оны пайдаланудың техникалық шарттарымен анықталатын құбырдың бір қатары бойынша  көтеріледі. Сұйықтың нақты деңгейі әрдайым көтеру құбырлар табанында орналасады. Осы деңгей жоғары орналаса алмайды, өйткені  бұл жағдайда СКҚ-ға сұйық өтпейді.  Бірақ газсұйықты көтергіштің  бүлкілдеу жұмыс режимінде сұйық деңгейі  кейде табанда жауып қалады. Бірқатарлы көтергіште сұйықтың динамикалық деңгейі мен құбырды батыруға ешқандай талап жоқ, бірақ көтеру құбыр табанында динамикалық деңгейге батырудан құрылатын гидростатикалық қысым газ қысымымен Р₁ ауыстырылады.

Динамикалық деңгей (кейде шартты деп аталады) сұйық бағанасының биіктігіне сәйкестендірілген жұмыс газ қысымымен Р_і анықталады (сур. 20, в). Сурет 20, в – да ұңғыға жалғанған пьезометр келтірілген.Осындай пьезометрде жұмыс қысымына сәйкес нақты динамикалық деңгей орнатылады.

 Бірқатарлы көтергіштің кемшілігі  түп пен табан арасында көтерілу арынның төмен жылдамдығы, ал оны түсіру тереңдігі гащдың жұмыс қысымы, сұықты алу, ұңғының өнімділік коэффициентінен тәуелді. Бірақ бұл кезде құбырды ұзарту қысқарып немесе оны түсіру тереңдігі өзгереді. Сондықтан, бірқатарлы көтергіштің тағы бір  түрі бар – ол жұмыс қуысы бар көтергіш.(сур.20, г). Қажатті диаметрлі құбыр  тупке дейін түсіріледі (немесе қуыстың жоғары жеріне), бірақ табан болатын есептелген жерге (газды СКҚ-ға еңгізу жеріне)  екі-төрт қуысы бар диаметрі 5-8 мм болатын жұмыс муфтасы орнатылады. Қуыстардың қимаы 0,1-0,15 МПа қысымнан аспайтын есептелген газ көлемін өткізу қажет. Қуыс алдында қысымның түсуі қуыстан 10-15 м төмен жерінде сұйықтың деңгейін ұстайды және газдың құбырға біркелкі өтуін қамтамасыз етеді. Жұмыс қуысы бар бірқатарлы көтергіш көтерілу арынның үлкен жылдамдығын қамтамасыз етеді, металсиымдылығы аз,  бірақ  батыру тереңдігін өзгерту кезінде құбырларды көтеруді қаже етеді. Шартты динамикалық деңгей және батыру жағдайы   сұйық бағанасына есептелген жұмыс қуыстарының алдындағы газдың жұмыс қысымымен анықталады.  Газлифтің  бір қатарлы конструкциясында 60 немесе 73 мм құбырлар қолданғандықтан үлкен құбыраралық кеңістік  пайда болады. Оның өлшемдері әртүрлі клапандарды қолдану үшін маңызды болып келеді. Бірқатарлы көтергіште  жұмыс қуыстары бар муфтаның орнына одан газ өтетін кезде 0,1-0,15 МПа қысымға тең газдың тұрақты қысым айырымын ұстайтын  және клапаннан 10-15м төмен жерінде сұйық деңгейін тұрақты ұстайтын   сақиналы жұмыс клапаны қолданылады.    Сақиналы клапан  сыртқы жағынан арнайы муфтаға жалғанады  және қажетті газ шығымы мен қысымды реттейтін серіппелі  реттеуіші болады. Осындай клапан жұмыс қуысын жабатын және ұңғыны түпке дейін  кері жууын қамтамасыз ететін  арнайы шарикті клапанмен жабдықталады.(сур. 21).

Сур. 21- Сақиналы клапанының принципиалды  сұлбасы:

1 — конусты клапан; 2 – жұмыс қуысы, 3 – серіппе тартылысын өзгерту үшін реттеу басы;

4 —  ұңғыны жуудың  шарикті клапаны.

Газлифтілі ұңғылардың қалыпты жұмысы келесі себептерден бұзылады:

1. Айдау және көтеру құбырларда, ұңғы түбінде құм тығынның пайда болуы;
2. Құбырлар және лақтыру желілерде тұздар немесе парафиннің түзілуі;
3. Бірқатарлы лифттегі құбыр сыртындағы кеңістікте және екіқатарлы лифттегі сақиналы кеңістікте метал салниктерінің пайда болуы;
4. Лақтыру желілерінің ластануы;
5. Тұрақты мұнай эмульсияларының пайда болуы.

Құм шөгінділерімен күресу.

Компрессорлы ұңғылардан сұйықты шығаруды реттеу көтергіш құбырларды батыру тереңдігін өзгерту, көтергіш құбырлардың диаметрін немесе айдалатын жұмысшы агенттің мөлшерін өзгерту арқылы жүзеге асырылады.

Түпте түзілген құм тығынын тазарту үшін пайдаланушы тізбек пен бірінші қатарды құбырлар арасындағы кеңістікте газ беруді тоқтатпай, мұнай айдайды. Кейде мұндай тәсілмен құм тығынын шаюға болады. Егер тығынды жою бірден болмаса, онда ұңғыда жерасты жөндеу жүргізеді.

Кейде ұңғымаға айдалатын газдың қысымы сұйық беруді тоқтатқан кезде күрт өседі. Бұл көтергіш құбырларда патронды құм тығындарының түзілуінен болуы мүмкін, ол көтергіш құбырлардың көлденең қимасын жабады да, мұнай қоспасы мен айдалатын газдың жер бетіне шыгуын қиындатады. Мұндай тығынды бұзу үшін газды сақиналы кеңістікке емес, көтергіш құбырларға айдайды. Егер мұндай тәсілмен құбырдан тығынды ұңғы түбіне түсіру мүмкін болмаса, онда құбырларды шығару керек. Мұндай кемшіліктерді болдырмау үшін көтергіш құбырларды фильтрге дейін түсіріп, көтергіш құбырда орналасқан арнайы жұмыс және соңғы клапандар арқылы жұмыс агентті айдау керек. Екіқатарлы немесе біржарым қатарлы лифт кезінде қабаттан келетін сұйық  үлкен жылдамдықпен көтерілу үшін ауа айдағыш құбырларды фильтрге дейін түсіру қажет.

Металл сальниктерді жою.

Эрлифті пайдалану кезінде сығылған ауа компрессорлы станциядан ұңғыға дейін айтарлықтай қашықтықты жерді өтеді. Ауаның құбырмен қозғалуы, әсіресе ауада ылғал көп болса, металл коррозияға ұшырайды. Коррозия 70-80 %-ті ылғалдылық кезінде болады. Одан басқа коррозияға қысым ықпал етеді. Ол өскен сайын коррозияның түзу жылдамдығы артады.

Жұмысшы агент ретінде қолданылатын ауаның ылғалдылығы әдетте үлкен және ұсақ әктас (ізбес) шаңымен қаныққан. Осы шаң және құбыр металының коррозия өнімдері, ұңғымаға түсіп ауа және көтергіш құбырлар арасындағы сақиналы кеңістікті ластайды, сальниктер түзеді. (тығындар) Зерттеулер көрсеткендей мұндайлар темір тотығынан (95%-ға дейін) және ізбес шаңы мен құмнан тұратынын көрсетті. Коррозия өнімдерінен түзілген сальниктердің болуы ауа қысымының артуына және өнімнің сұйық бергіштігі тоқтағанға дейін төмендеуіне апарады.

Кейде құбыр коррозиясын мұнайдағы күкіртті қосылыстардың айдалатын ауа оттегімен әрекеттесуі нәтижесінде туындайды.

Коррозияны төмендету үшін келесі шараларды жүргізеді:

– құбырдың ішкі бетін әйнекпен, лакпен және эмальмен жабады;

– конденсациялық ыдыстарда ауауны кептіреді;

–сақиналы жүйеден орталыққа ауа қозғалысының бағытын кезеңмен өзгертеді және керісінше өзгертеді.

Сальнитердің түзілуін алдын-алатын жақсы құрал – ол ұңғымаға дозалық сораптардың көмегімен ауамен бірге беттік-әрекеттік заттарды (БӘЗ) айдау.

Егер келтірілген әдістермен сальникті жою мүмкін болмаса, онда ұңғыда жер асты жөнжеу жұмыстарын жүргізеді.

Эмульсия түзілуімен күрес.

Қабаттан мұнаймен бірге су келген кезде берік эмульсия түзілуі мүмкін. Эмульсия екі вариантта түзілуі мүмкін:

1. Өздігінен-екі сұйықтың бөлу шекарасында беттік тартылыстарын төмендететін сұйықтардың араласуында компоненттердің болуы;
2. Өздігінен болмайтын – сұйықтардлың қарқынды араласуында болуы.

Диспергирленген бөлшектерде берік адсорбциялық қабатша бірқатар заттардан тұрады: қышқылдардан, төмен- және жоғарғы молекулалы шайырдан, асфалтеннен, минералдар және парафиннің микробөлшектерінен, яғни кез келген кен орнындағы мұнайларда еріген және коллоидты түрде оларды болуы.

 Таза мұнайды эмульсионды мұнайдан бөлек тасымалдайды. Содан кейін сәйкес қондырғыларда эмульсияны мұнай мен суға бөледі. Осының барлығы мұнайдың өзіндік құнын арттырады. Эмульсия түзілудің ескертетін бір тиімді шарасы – ол, жұмысшы агент ретінде мұнайлы газды қолдану.

Ұңғымадан таза мұнайды алудағы жақсы нәтижелер ұңғы ішінде деэмульсация кезінде алынады. Бұл әдістің маңыздылығы сақиналы кеңістікке сығылған ауамен бірге сұйық деэмульгатор беріледі, ол эмульсияның түзілуін болдырмайды.

Деэмуьгатордың қажетті концентрациясын газлифтілі желіге беру дозалық сораптардың көмегімен жүргізіледі.

Фонтанды ұңғымаларды пайдалану үрдісінде мұнай өндіруші оператор олардың жұмысын бақылауы қажет, орнатылған режимге сәйкес шығымды реттейді.

Ұңғымадағы қысымның өзгеруі (буферлік және құбыр сырты), сонымен қатар мұнай шығымының өзгеруі, су мен құмның құрамы ұңғыны пайдалану режимінің бұзылуын көрсетеді.

 

18. Ұңғыларды фонтанды пайдалану кезіндегі  қиындықтармен оның алдын алу, жою жолдары. Фонтанды ұңғылар жұмысын реттеу.

 

Фонтанды ұңғыларды меңгерудің бастапқы ткезеңдерінде әсіресе жоғарғы дебитті ұңғылар мұнай өндіру кәсіптігінің мүмкіншілігін анықтайды. Сондықтан, олардың зерттеуіне, реттеуіне және жұмыстарын бақылауға үлкен көңіл бөлінеді.Сонымен қатар, фонтандық жабдық тереңдік зерттеулер, тереңдіктен сынауларды алу, ағынның профилін түсіру және т.с.с. жұмыстарды жнңіл жүргізуге мүмкіншілік береді. Фонтанды ұңғыны пайдаланудың тиімді режимін орнату үшін оның әртүрлі тәжірибелік режиміндегі жұмысының нәтижесін білу керек. Фонтанды ұңғы жұмысының режимін штуцерді ауыстыру арқылы, ал дәлірек болса оның қуысының диаметрін өзгерті арқылы орындайды. Ұңғыны жаңа режимде бірнеще уақыт оған өзгеріс еңгізбей ұстау қажет.

Оның дебиті және түп қысымы өзгеруіне байланысты жұмысқа еңгізген жаңа штуцер арқылы қабат және ұңғы қалыптасқан  режимге  өту үшін бұл уақыт өте қажет. Ұңғының қалыптасқан режимге өту ұзақтылығы әртүрлі және ол қабаттың гидроөткізгіштігінен, пьезооөткізгіштігінен, сонымен қатар дебиттің салыстырмалы өзгеруінентәуелді.

Ұңғының қалыптасқан режимінің белгісі болып ұңғының буферіне және құбырсыртындағы кеңістігіне қосылған манометрдің көрсеткіштері және оның дебитінің тұрақтылығы болып келеді. Әдетте бұл уақыт бірнеше оншақты уақытты  алады.

Реттеу қисығы және индикаторлық сызықты тұрғызу үшін ұңғы жұмысының режимін төрт рет ауыстыру қажет.

Қалыптасқан жұмыс режиміне өткеннен кейін лубрикатор арқылы ұңғы түбіне тереңдік манометрін немесе басқа аспаптарды түсіріп, ал жер бетінде мүмкін дәлдікпен дебитті, өнімнің сулануын, ұңғы өнімінде құм және қатты заттардың болуын, газ факторын немесе газ дебитін, құбыр аралық және буферлік манометр көрсеткіштерін алады, яғни: пульсацияның болуын, оның амплитудасы мен ритмдығы, арматура және манифольдардың дірілдеуі. Осы алынған мәліметтер бойынша реттеу қисығың, яғни өлшенген көрсеткіштердің штуцер диаметрінен тәуелдігін тұрғызады. (сурет 19).