1965-1985 жылдардағы Қазақстан

Дәрістің мазмұны:

1.Қоғамның саяси өмiрi.

2.Әлеуметтiк дамудың қайшылықтары.

 

1.Қоғамның саяси өмiрi.

1965-1985 жылдар аралығында республика бiрсыпыра жетiстiктерге жетiп, халық шаруашылығының дамуында көптеген келелi iстер атқарылды. Мәселен, осы жылдарда Қазақстанда өндiрiс және ғылыми өндiрiстер құрылымдарының саны 28-ден 162-ге дейiн, оның iшiнде кәсiпорындар 97-ден 610-ға дейiн өстi. Энергетикада электр энергиясынөндiру одан әрi шоғырланып орталықтандырылды. 1975 жылы республиканың барлық кәсiпорындары дерлiк бiр орталықтан энергиямен жабдықталды. Шевченко қаласында шапшаң нейтронға негiзделген, дүние жүзiндегi аса iрi атом реакторы жұмыс iстедi. Минерал тыңайтқыштар шығару 1,8 есе, сары фосфор өндiру 2,5 есе артты. Машина жасау және металл өңдеу саласындағы өсудiң жылдық орташа қарқыны 12 процентке жеттi. Республиканың машина жасау саласы машиналардың, механизмдердiң, приборлар мен жабдықтардың 2 мыңнан астам түрлерiн жасап шығарды. Республикада мұнай өндiру бесжылдықта 1,8 есе, ал газ өндiру 2,5 есе артты.    

Бұл жылдарда жалпы өнiм көрсеткiшiн қуалай өсiру ауыр өнеркәсiпте негiзгi мақсатқа айналды. Күрделi құрылыста да солай болды, мұнда жұмысты атқарудың ұзақ мерзiмге созылуы салдарынан ұлттық байлықтың едәуiр бөлiгi iстен шығып қалып жатты. Қымбатқа түсетiн, жоғары ғылыми-техникалық көрсеткiштерге жетудi қамтамасыз етпейтiн объектiлер салынды. Еңбектi, материал мен ақшаны көп жұмсаған басшылар немесе кәсiпорынның көрсеткiшi жоғары бағаланады. Республика iлгерiлеу қарқынынан айрыла бастады, шаруашылықтың және мәдениеттiң барлық саласында iркiлiс көбейiп, қиыншылықтар үстi-үстiне жинақталып, шиеленiсе түстi, шешiлмеген проблемалар көбейе бастады.

1960 жылы республикада 879 совхоз бен 1355 колхоз болса, тоғызыншы бесжылдықта 1864 совхоз болып, колхоздар 422-ге азайды. 1985 жылы колхоздар есебiнен совхоздар саны 2140 болып, республиада 388 колхоз қалды. Сөйтiп, меншiктiң кооперативтiк-колхоздық формасының үлес салмағы едәуiр төмендедi, бiрақ колхоздық меншiктiң одан әрi жетiлуiн көруге болады. 1971-1985 жылдары совхоздардың өнiмi көбеймей, бiр орында қалса, колхоздарда ол орта есеппен 200 мың сомға дейiн өстi.

2.Әлеуметтiк дамудың қайшылықтары.

70-жылдарда партияның жоғары эшелондарында сөз бен iстiң бiрлiгiне шақырған үндеулер барған сайын күштiрек естiле бастады. Мұның өзi барып тұрған екi жүздiлiк үндеу едi. Өйткенi, оны басшы органдарда отырғандардың орындауы мiндеттi болмады. Талап тек қана төменгi буындағы коммунистерге бағытталды. Iшкi партиялық жұмыстарды жақсарту мен жетiлдiру жөнiндегi көптеген қаулылар көзбояушылық сипат алды. Сондықтан төменгi партия органдарының қызметi де барған сайын жасандылыққа бой ұрды. Партия басшыларынан қатып қалған жаттандылық және дүмшелiк пен цифрлардан, алуан түрлi есеп құрастырудан басқа еш нәрсе талап етiлмедi. Партия беделi тез құлдырай бастады.

Сонымен Қазақстан президентi Н.Ә. Назарбаев айтқандай, тоқырау өмiрдiң барлық салаларында: идеологияда да, адамдар арасындағы қарым-қатынаста да орын алды. Брежневтiң жеке басына табыну күшейген жағдайда, әсiресе, жетпiсiншi жылдардың аяғы мен сексенiншi жылдардың бас кезiнде бұл жағдай барған сайын өрши түстi.

Өзін-өзі тексеру сұрақтары:

  1. Қоғамның саяси өмірі.
  2. Идеологиялық тоқырау, аграрлық саясат, мақсаттары мен нәтижелері.
  3. Өнеркәсіптегі жағдай.
  4. Әлеуметтік дамудың қайшылықтары мен қиыншылықтары.

Пайдаланылатын әдебиеттер:

  1. К. Аманжолов «Қазақстан тарихы» А; 2004ж. 193-198 б.б.
  2. Ч. Мусин «Қазақстан тарихы» А; 2003 ж. 278-300 б.б.
  3. Х. Маданов «Қазақ халқының арғы-бергі тарихы» А; 1995 ж. 208-213 б.б.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *