Компоненттер мағынасындағы қайшылық кейде -да/-де шылауы

Компоненттер мағынасындағы қайшылық кейде -да/-де шылауының көмегінсіз, сөйлем мағыналары арқылы да беріледі. Мысалы: Мен саңа мұтайба (қалжың) қылұп ат с ам, сен шынға алұп ачуың келді (204). Бағыныңқы компонент баяндауышы шартты рай формалы етістіктен болатын сабақтас сөйлемдердің бағыныңқы компонентінде сұрау есімдігі келсе, басыңқысында соған лайықты сілтеу есімдігі келетін сабақтас сөйлемдер Ары қарай оқу …

Өткен шақтық есімшенің -ша/-шә жұрнақты   формада   айтылған   түрлері.

Өткен шақтық есімшенің -ша/-шә жұрнақты   формада   айтылған   түрлері.   Мысалы: Үғланларым иігіт болғанша, өзім елге баш болұп тұрорым (41). Бердібек қайтұп иеткәншә, Жанібек хан халы зағыфланды (116). Өзі, ғаскар иылғанша, хаста болұп офат болды (118). Бұл келтірген сөйлемдер компоненттері де бір-бірімен мезгілдік қатынаста айтылған. Мұндай мағыналық қатынастағы бағыныңқы компонент баяндауышы кейде Ары қарай оқу …

Құрмалас сөйлемдердің даму тарихы

Құрмалас сөйлемдердің даму тарихы Бағыныңқы компонент баяндауышы қызметінде жиі кездесетіні есімшенің -ған/-гән, -қан/-кән жұрнақты түрі. Есімшенің бұл түрі бағыныңқы компонент баяндауышы қызметін мынадай формада тұрып атқарады: Жатысжалғаулыформада. Мысалы: Мен алты яшқа иеткәнде, анам хақ рахматына кетді (192). Мен суның орта иеріне и е т к ә н д е, атымның Ары қарай оқу …

ЖАЙ СӨЙЛЕМ СИНТАКСИСІ

ЖАЙ СӨЙЛЕМ СИНТАКСИСІ Жай сөйлем — талданып отырған еңбектегі ең негізгі және ең көп кездесетін синтаксистік единица. Жай сөйлемдер ылғи ықшамды, аз сөзді, жинақы болып келеді. Жай сөйлемнің көп сөзді, жайылыңқы түрлері тіпті жоқ дерлік. Мұндағы жай сөйлемдерде қазіргі әдеби тілімізде кездесетін және жалпы жай сөйлемдерге тән синтаксистік единицалардың басым Ары қарай оқу …

Сын есімді тіркестер

Сын есімді тіркестер Сын есімдердің зат есімге тіркесуінде қазіргі әдеби тіліміз синтаксисіндегіден айтарлықтай өзгешелігі жоқ. Мұнда да сын есім атау тұлғада айтылып, зат есіммен тұрған орнына қарай қабыса байланысады, оның анықтауышы қызметін атқарады. Мысалы: Жүмләт алқарыстан падшаһ хазратлары Барыс Федорович — ұлұғ, бик ақ хандұр (3). Ол яш ұғлан анасыға Ары қарай оқу …

Келтірген мысалдардың алдыңғы тобы

Келтірген мысалдардың алдыңғы тобындағы тері тон, падшаһлық м ү л і к деген тіркестер жалғаусыз қабыса байланысып, алдыңғысы соңғысын анықтап тұр. Мысалдың екінші тобындағы зат есімдер тіркесі бір-бірімен изафет арқылы байланысқан. Бірақ мұндағы изафеттік байланыстың өзі де екі түрлі: мысалдағы ел ұлұғлары, су бойында, тоңыз иылы, иер юзінде, падшаһлар падшаһы Ары қарай оқу …

Сөз таптарының сөйлем мүшесі болу және тіркесу касиеттері

Сөз таптарының сөйлем мүшесі болу және тіркесу касиеттері Сөз таптарының синтаксистік қызметінде, басқа сөздермен тіркесу қабылетінде қазіргі әдеби тіліміз   синтаксисіненайта қаларлықтай ерекше өзгешеліктері жоқ. Қазірдегі сияқты тұлғалық құбылыстарына, сөйлемдегі орнына қарай затесім бірде бастауыш, бірде тұрлаусыз мүше; сын есім мен санесім, негізінде, анықтауыш мүше; үстеу пысықтауыш мүшеетістік баяндауыш мүше қызметінде Ары қарай оқу …

Тілдің синтаксистік құрылысындағы құбылыс

Тілдің синтаксистік қүрылысындағы мұндай өзгерістер өткен дәуірлерден сақталған жазба ескерткіштер тілінін синтаксистік құрылысын зерттеу, оларды қазіргі әдеби тіліміздің синтаксистік құрылысымен салыстыра қарау арқылы айқындалады. Тілдің синтаксистік құрылысындағы құбылыс, ең алдымен, оның құрамына енетін жеке сөздер тіркесінен айқын көрінеді. Адамдардың өзара пікір алысып, бір-бірімен түсінісуінде шешуші роль атқаратын сөйлемдердің бірден-бірге жетіліп Ары қарай оқу …

Қазақ тілі тарихи синтаксисінің зерттелу жайы

: Қазақ тілі тарихи синтаксисінің зерттелу жайы Тарихи синтаксис — қазақ филологиясы былай тұрсын бүкіл тюркологиядағы тың жатқан мәселе. Бұл мәселе жөнінде кейбір түркі тілдерінде жазылған бірді-екілі шағын еңбек қана болмаса, айтарлықтай ештеме жоқ. Ондай еңбектердің өздері де кейбір ескерткіштер тілінің синтаксистік құрылысын айқындауға ғана арналған. Ал қазақ филологиясында тарихи Ары қарай оқу …

Тіл тарихын зерттеу

Тіл тарихын зерттеуде әр кез қолданыс табатын немесе ойда болатын әдістердің бірі — типологиялық модификация немесе тілдік универсалий әдісі. Қазіргі заманғы лингвистика ғылымы тіл-тілдер бір-бірінен өзіндік ерекше заңдылықтар арқылы ерекшеленіп, оқшауланумен бірге, олардың көпшілігіне тән ортақ заңдылықтардың да бар екендігін дәлелдеп отыр. Ортақ заңдылықтар ортақ ерекшеліктер түрінде екі түрлі семьяға Ары қарай оқу …