МОЛЕКУЛАЛЫҚ ГЕНЕТИКАНЫҢ ҚАЗІРГІ АСПЕКТІЛЕРІ

МОЛЕКУЛАЛЫҚ ГЕНЕТИКАНЫҢ ҚАЗІРГІ АСПЕКТІЛЕРІ Тұқымқуалаушылық және өзгергіштік туралы түсінік.
Тұқымқуалаушылық пен өзгергіштіктің тірі ұйымының әртүрлі молекулалық, клеткалық, организмдік және популяциялық деңгейлерінде көрінуі. Г.Мендель жаңалығының мәні және оның теориялық маңызы. Негізгі генетикалық түсініктер: «ген», «белгі», Гомо-, геми және гетерозиготалылық. «Генотип»,»фенотип»,»аллель»,»доминанттылық» және «рецессивтілік». Генетика дамуының негізгі көрінісі. Ауыл шаруашылығынын медицинаның, биотехнология мен табиғатты қорғау мақсаттарын шешу үшін генетиканың практикалық маңызы. Клетканың бөлінуі және өзін-өзі ендіруі. Митоз фазалары, олардың ұзақтығы және сипаттамасы. Клетканың мейоздық бөлінуі. Мейоздың фазалары мен кезеңдері. Хромосомалардың конъюгациясы. Кариотип. Хромосома: саны, құрылысы, химиялық құрамы. Хромосомалар құрылысы және олардың репродукциясы. Хромосома: число, строение, состав Хромосоманың репликациясы. Тұқымқуалаушылықтың молекулалық негіздері. Тұқымқуалаушылықтың цитологиялық негіздері. Нуклеин қышқылдарының генетикалық рөлінің дәлелдері. ДНҚ мен РНҚ құрылымы. Тұқым қуалайтын ақпараттың прокариоттық және эукариоттық клеткаларға берілу принциптері мен жүзеге асуы.
Гибридологиялық әдіс генетикалық талдаудың негізі екендігі. Генетикалық символика. Будандастыру типтері. Будандастырудың жазылу ережелері. Моногибридтік будандастыруда Мендель ашқан тұқым қуалау заңдылықтары: гибридтердің бірінші ұрпағының біркелкілігі, екінші ұрпақта ажырауы. Гендер және аллельдер. Мендель заңдары. Қайыра және талдаушы шағылыстырулардағы ажырау. Талдаушы будандастырудың маңызы. Дигибридтік және полигибридтік будандастырудағы тұқым қуалау. Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесулері: комплементарлылық, эпистаз, полимерия. Геннің корінуінің сыртқы орта жағдайына бағыныштылығы (реакция нормасы). Гендердің плейотроптық әсері. Пенетранттылық және экспрессивтілік.
Жыныс хромосомалары, гомо- және гетерогаметалы жыныс. Жынысты және жыныссыз көбеюдің цитологиялық негіздері. Жыныс хромосомалары ажырамаған кезде тұқым қуалау. Жынысты реттеу. Тіркесе тұқым қуалау құбылысының ашылуы. Тіркесе тұқым қуалау құбылысы, Т.Морган жұмыстары. Кроссинговер. Геннің орналасу орнын табу (локализация). Генетикалық карталар, эукариоттарда олардың жасалу принциптері. Т.Морганның хромосомалық тұқымқуалаушылық теориясы, оның негізгі қағидалары. Хромосомадан тыс тұқым қуалау заңдылықтары, хромосомалық тұқым қуалаудың өзгешелігі. Хромосомадан тыс тұқым қуалауды зерттеу әдістері. Пластидтік тұқымқуалаушылық.
Митохондриялық тұқымқуалаушылық. Хлоропластар мен митохондриялар геномдары. Цитоплазмалык аталық тазалығы (стерильділік).
Жұғу (инфекция) арқылы тұқым қуалау. Плазмидтер.
Тұқым қуалайтын (комбинативтік және мутациялық) және тұқым қуаламайтын (модификациялық және онтогенездік) өзгергіштіктер туралы түсінік. Модификациялық өзгергіштік. Белгілердің қалыптасуы генотип пен орта факторларының өзара әрекеттесуінің нәтижесі. Организмдердің тұқым қуалайтын өзгергіштігі эволюцияның негізі екендігі. Мутациялық өзгергіштік. Мутациялардың жіктелу принциптері. Генеративті және соматикалық мутациялар, олардың селекциядағы және эволюциядағы рөлі. Хьюго де Фриздің мутациялық теориясының негізгі қагидалары. Тұқым қуалайтын өзгергіштік. Н.И.Вавилов ашқан гомологиялық қатарлар заңы. Организмдердің тұқым қуалайтын өзгергіштігінің селекциялық процесс пен эволюциядағы рөлі. Мутациялар жіктелуі және мутацияларды зерттеу әдістері. Гендік мутациялар. Гендік мутациялардың жіктелуі. Гендік мутациялардың себептері. Хромосомалық қайта құрылулар. Хромосома ішілік және хромосома аралык қайта құрылулар: делециялар, дупликациялар, дефишенсилер, инверсиялар, транслокациялар, транспозициялар. Хромосомалық қайта құрылулардың эволюциядағы рөлі. Геномдык мутациялар. Полиплоидия. Автополиплоидия. Аллополиплоидия. Полиплоидтық қатарлар. Полиплоидтың эволюциядағы және селекциядағы рөлі. Анеуплоидия: нуллисомиктер, моносомиктер, полисомиктер, олардың генетикалық талдауда пайдаланылуы. Өздігінен және қолдан жасалатын мутациялық процесс. Радиациялық мутагенез.
Генетика селекцияның теориялык негізі ретінде. Селекция ғылым ретінде. Селекцияда бастапқы материал туралы ілім. Н.И.Вавилов бойынша мәдени өсімдіктердің пайда болу орталықтары. Тұқым, сорт, штамм туралы түсінік. Өсімдіктер мен жануарлар селекциясындағы шағылыстыру жүйелері. Аутбридинг, инбридинг. Линиялық селекция. Алшақ шағылыстыру. Гетерозис құбылысы және оның генетикалық механизмдері. Цитоплазмалық аталық стерильділік негізінде гибридті тұқымдар ендіру. Сұрыптау әдістері. Жеке және жаппай сұрыптаулар және олардың маңызы. Өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдер селекциясының негізгі жетістіктері мен болашағы. Селекция мен биотехнологиядағы генетикалық инженерия әдістерінің болашағы.
Онтогенез — сыртқы жене ішкі ортаның белгілі жағдайларында даму программасының іске асырылуы екендігі. Гендердің дифференциалды белсенділігі. Геннің әсері. Онтогенезде белгілердің қалыптасуын анықтайтын факторлар: гендердің плейотропты әсері, гендер мен клеткалардың өзара әсері, детерминация. Мінез-құлық генетикасы. Хабарлау тұқым қуалаушылығы, адам коғамындагы оқу және тәрбие процесінде оның маңызы.
Популяция және оның генетикалық құрылымы. Панмиктік популяция Харди-Вайнберг заңы, оның қолданылу мүмкіндігі. Популяциялардың генетикалық гетерогенділігі. Популяцияның генетикалық динамикасы факторлары: мутациялар, сұрыптау, гендер дрейфі, миграция. Популяциядағы тұқым қуалау. Популяцияның саны. Табиғи сұрыптау популяция эволюциясын бағыттайтын бір ғана фактор екендігі.
Адам генетикасын зерттеу әдістері. Молекулалық генетика әдістерінің көмегімен адам геномының құрылымы мен белсенділігін зерттеу. Медицина генетикасының мәселелері. Тұқымқуалайтын аурулар.







Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *