Грамматиканың зерттеу нысаны, салалары, зерттеу мақсатына қарай грамматиканың түрлері

 

1. Грамматика ғылымы туралы түсінік.
2. Зерттеу мақсатына қарай грамматиканың түрлері.
3. Қазақ тілі морфологиясының зерттелу тарихы, қазіргі жай-күйі.

Грамматика — тілдің грамматикалык құрылысын зерттейтін ғылым. Адам ойды білдіру үшін ойын жеткізуге кажет сөздерді қолданады, бірақ жеке сөздер байланысты ойды білдіре алмайды. Байланысты ойды білдіру үшін, сөздер грамматикалық құрылыс бойынша бір-бірімен байланысады. Сөздерді бір-бірімен байланыстыратын заңдылықтарды грамматиканың морфология саласы зерттейді. Демек, морфология деп тілдің морфологиялық құрылысын зерттейтін ғылым, яғни сөздің грамматикалық түрлену сипатын зерттейтін ғылым аталады. Синтаксис сөз тіркесін, сөздердің өзара байланысу формаларын, сөйлемді т.б. зерттейтін ғылым.Тіл-тілдің өзара бір-бірімен байланысты екі жағы болады. Оның бірі-тілдің сөздік, екіншісі-тілдің грамматикалық жақтары. Сөздің грамматикалық қасиеті сөздің сыртқы тұлғасы арқылы да, оның мағынасы арқылы да көрінеді. Сөздің грамматикалық мағынасы, ол мағынаны білдіретін көрсеткіштері морфологияның мәселесіне жатады.
Сөздің грамматикалық мағынасы да, ол мағынаны білдіретін көрсеткіштері де сөздердің мағыналық топтарына байлаулы болады. Сондықтан морфология сөз таптарын да зерттейді. Грамматиканың екі бөлімі бар, олар: морфология мен синтаксис. Грамматиканың бұл екі саласы бір-бірімен тығыз байланысты. Зерттеу мақсатына қарай грамматика салыстырмалы, салғастырмалы, тарихи, сипаттамалы деген түрлерге бөлінеді.Қазақ тілі морфологиясын зерттеген ғалымдар қатарына Ы.Маманов, А.Ысқақов, Ж.Шакенов, С.Исаев, А.Қалыбаева,Н.Оралбаева, Ө.Төлеуов, Ә.Хасенов, Ш.Сарыбаев тәрізді ғалымдарды жатқызуға болады.
Бақылау сұрақтары:
1. Грамматика нені зерттейді?
2. Морфология және синтаксис бөлімі нені зерттейтін ғылым?
3. Зерттеу мақсатына қарай грамматика қандай түрлерге бөлінеді?
4. Қазақ тілі морфологиясын зерттеген ғалымдар кімдер?
Ұсынылатын әдебиеттер:
1.Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі. Алматы: Ана тілі, 1991. – Б. 3-12.
2.Оралбай Н. Қазіргі қазақ тілінің морфологиясы. А., 2007. – Б. 3-14.
3. Исаев С. Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты. А., 1998.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *